← Bloga dön
Besin Etiketleri ve Analizi••4 dk okuma

Şeker Alkolleri Etikette Hangi İsimlerle Geçer?

B

Yazar

Besin Analiz

İçerik bilgilendirme amaçlıdır; kişisel diyet için beslenme uzmanına danışın.

Kısa Yanıt

Gıda etiketlerinde şeker alkollerini tanıma yollarını, yaygın isimlerini, E kodlarını ve besin değer tablosundaki yerlerini öğrenin.

şeker alkolleri · polioller · etiket okuma · eritritol · ksilitol · maltitol · e kodları

Şeker alkolleri gıda etiketlerinde genellikle sonu "-itol" veya "-ol" ile biten kimyasal adlarıyla (ksilitol, eritritol, maltitol, sorbitol, mannitol, izomalt) ya da Avrupa Birliği ve Türk Gıda Kodeksi mevzuatına göre belirlenen E kodlarıyla (E965, E967, E968 gibi) yer alır (Grembecka, 2015). Ambalajların içindekiler listesinde doğrudan bu teknik adlar listelenirken, beslenme bildirimi tablosunda ise genellikle karbonhidrat başlığının altında "polioller" adıyla ayrı bir satırda gösterilir. Bu bileşikler kimyasal olarak ne sofra şekeri gibi basit bir karbonhidrattır ne de içkilerde bulunan etil alkolü içerir; moleküler yapıları hem şeker hem alkol fonksiyonel grupları barındırdığı için bu şekilde adlandırılır (Mooradian et al., 2017).

Gıda İçindekiler Listesinde Şeker Alkolü İsimleri ve E Kodları

Paketli gıdalarda şeker yerine veya hacim artırıcı olarak kullanılan şeker alkolleri, etiket üzerinde hem açık isimleriyle hem de fonksiyonel sınıfıyla birlikte belirtilir. Örneğin bir sakız ambalajında "tatlandırıcı: ksilitol" ya da doğrudan "maltitol şurubu" ifadeleri görülür. Türk Gıda Kodeksi Gıda Katkı Maddeleri Yönetmeliği kapsamında izin verilen başlıca poliollerin etiket adları ve E numaraları şunlardır:

  • Eritritol (E 968): Özellikle kalorisiz içecekler, unlu mamuller ve masaüstü tatlandırıcılarda yaygındır.
  • Ksilitol (E 967): Çoğunlukla şekersiz sakızlar, diş macunları ve ağız bakım ürünlerinde tercih edilir.
  • Maltitol ve Maltitol Şurubu (E 965): Şekersiz çikolata, gofret ve şekerlemelerde hacim verici olarak sıkça kullanılır; tadı ve dokusu sakaroza çok yakındır.
  • Sorbitol ve Sorbitol Şurubu (E 420): Unlu mamullerde nem tutucu ve kıvam sağlayıcı olarak yer alır.
  • İzomalt (E 953): Sert şekerlemeler, kaplamalı draje ve unlu mamullerde kristalleşmeyi önleyici yapıdadır.
  • Mannitol (E 421): Çiğneme sakızlarının dış toz kaplamasında ve ilaç tabletlerinde kullanılır.
  • Laktitol (E 966): Sütlü tatlılar ve düşük kalorili fırıncılık ürünlerinde kullanılır.
  • Poliglisisitol şurubu (E 964): Hidrojene nişasta hidrolizatları grubundan olup bazı şekerleme türlerinde kıvam sağlar.

Geleneksel Şeker veya pancardan elde edilen Şeker, Toz yerine bu maddelerin seçilmesinin temel nedeni, diş çürüğüne yol açmama özellikleri ve kan şekerini daha düşük oranda yükseltmeleridir (Livesey, 2003).

Besin Değer Tablosunda Poliolleri Okuma

Bir ürünün beslenme tablosuna bakıldığında "Karbonhidrat" satırının altında alt bileşenler yer alır. Türk Gıda Kodeksi kurallarına göre, şeker alkolü içeren gıdalarda bu miktar "- Polioller" satırıyla beyan edilmek zorundadır. Örneğin 100 gramında 60 gram karbonhidrat görünen bir çikolatanın altında "- Şekerler: 2 g" ve "- Polioller: 55 g" yazıyorsa, bu ürünün karbonhidrat yükünün büyük bölümünü şeker alkolleri oluşturuyor demektir.

Metabolik açıdan şeker alkollerinin tamamı vücutta aynı şekilde sindirilmez. Eritritol ince bağırsaktan neredeyse tamamen emilir ve metabolize olmadan idrarla atılır; bu nedenle resmi tablolarda enerji değeri 0 kcal/g kabul edilir (Grembecka, 2015). Maltitol, sorbitol ve izomalt gibi diğer polioller ise kalın bağırsağa geçer ve buradaki bakteriler tarafından fermente edilir. Bu durum, Avrupa Birliği mevzuatında eritritol hariç diğer tüm şeker alkolleri için standart 2,4 kcal/g enerji katsayısının kullanılması sonucunu doğurmuştur (Livesey, 2003).

Grafik 1: Şeker Alkollerinin Enerji Değerleri (kcal/g) — Veriler Livesey (2003) ve AB Etiketleme Mevzuatı standart katsayılarına dayanmaktadır (Livesey, 2003).
  • Sukroz (Referans Şeker): 4,0 kcal/g
  • Maltitol: 2,4 kcal/g
  • Ksilitol: 2,4 kcal/g
  • Sorbitol: 2,4 kcal/g
  • İzomalt: 2,4 kcal/g
  • Eritritol: 0,0 kcal/g

Glisemik İndeks Farklılıkları

Tüm şeker alkolleri kan şekerine aynı etkiyi yapmaz. Şeker hastaları veya düşük karbonhidratlı beslenen bireyler için etikette hangi poliolün yer aldığı bu nedenle belirleyicidir. Örneğin eritritolün glisemik indeksi sıfırken, maltitol şurubunun glisemik indeksi 50'nin üzerine çıkabilir (Livesey, 2003). Dolayısıyla bir etikette sadece "şekersiz" yazması, ürünün kan şekerini hiç etkilemeyeceği anlamına gelmez.

Grafik 2: Şeker Alkollerinin Glisemik İndeks Karşılaştırması (Glikoz = 100) — Veriler Livesey (2003) tarafından derlenen klinik ölçümlerden alınmıştır (Livesey, 2003).
  • Glikoz (Referans): 100
  • Maltitol Şurubu: 52
  • Maltitol (Toz): 35
  • Ksilitol: 13
  • Sorbitol: 9
  • Eritritol: 0

Etiketlerdeki Zorunlu Uyarı İfadeleri

Gıda etiketlerinde yüzde 10'dan fazla ilave poliol içeren ürünlerde yasal bir ikaz bulunması zorunludur: "Aşırı tüketimi laksatif etkiye neden olabilir." Bu cümlenin nedeni, emilmeyen poliollerin bağırsak lümeninde ozmotik basınç oluşturarak su çekmesi ve bakteriyel fermantasyon sonucu gaz, şişkinlik veya ishale yol açabilmesidir (Grembecka, 2015).

Grafik 3: Etiket Okuma Adımları — Süreç şeması, sayısal karşılaştırma değildir (Grembecka, 2015).
  1. Ambalajın ön yüzündeki "Şekersiz" veya "İlave Şeker İçermez" beyanını kontrol edin.
  2. Arka yüzdeki içindekiler listesinde sonu "-itol" ile biten bileşikleri veya "E900" serisi kodları arayın.
  3. Besin tablosunda "Karbonhidrat" altındaki "Polioller" satırından gramajı inceleyin.
  4. Poliol oranı %10'u geçiyorsa laksatif etki uyarısını dikkate alarak porsiyon miktarını belirleyin.
Grafik 4: Bağırsak Toleransı ve Fermantasyon Akışı — Süreç şeması, sayısal karşılaştırma değildir (Mooradian et al., 2017).
  1. Poliol içeren gıdanın ağız yoluyla alınması.
  2. İnce bağırsakta kısmi emilim (Eritritol yüksek oranda emilir, diğerleri sınırlı kalır).
  3. Emilmeyen kısmın kalın bağırsağa geçişi.
  4. Kolon mikrobiyotası tarafından fermantasyon ve kısa zincirli yağ asitleri ile gaz oluşumu.

Karşılaştırma Tablosu

Aşağıdaki tablo, etiketlerde en sık karşılaşılan şeker alkollerinin temel özelliklerini özetlemektedir:

Tablo 1: Etiketlerde Sık Geçen Şeker Alkollerinin Özellikleri
Poliol AdıE KoduTatlılık Oranı (Sakroz = 100)Resmi Enerji (kcal/g)
EritritolE 96860–700,0
KsilitolE 9671002,4
MaltitolE 96575–902,4
SorbitolE 42050–602,4
İzomaltE 95345–552,4

Sık Sorulan Sorular

Şeker alkolü alkol içerir mi, sarhoş eder mi?

Hayır. Şeker alkolleri kimyasal yapıları nedeniyle bu adı alır; içkilerde bulunan serbest etanolü (etil alkol) içermezler ve sarhoş edici etkileri yoktur.

Etikette "Polioller: 15 g" yazıyorsa net karbonhidrat nasıl hesaplanır?

Kullanılan poliol eritritol ise net karbonhidrat hesabından tamamen düşülebilir. Ancak maltitol veya sorbitol gibi polioller kısmen sindirildiği için genellikle poliol gramajının yaklaşık yarısı hesaba dahil edilir.

Şeker alkolleri yapay tatlandırıcı mıdır?

Hayır, sukraloz veya aspartam gibi yapay tatlandırıcılardan farklıdırlar. Şeker alkolleri meyve ve sebzelerde doğal olarak da bulunabilen karbonhidrat türevleridir ve hacim sağlarlar.

Kaynakça

  • Grembecka, M. (2015). Sugar alcohols—their role in the modern world of sweeteners: a review. European Food Research and Technology, 241(1), 1–14. https://doi.org/10.1007/s00217-015-2437-7
  • Livesey, G. (2003). Health potential of polyols as sugar replacers, with emphasis on low glycaemic properties. Nutrition Research Reviews, 16(2), 163–191. https://doi.org/10.1079/NRR200371
  • Mooradian, A. D., Smith, M., & Tokuda, M. (2017). The role of artificial and alternative sweeteners in diabetes management. Current Diabetes Reports, 17(12), 120. https://doi.org/10.1007/s11892-017-0951-8

Topluluk Görüşleri & Değerlendirmeler

Deneyimlerinizi paylaşın veya sorularınızı sorun.

Soru Sor veya Puanla

Son Yorumlar