Protein Barda Poliol ve Lif Miktarı Nasıl Değerlendirilir?

Bir protein barın etiketini incelerken poliol ve lif miktarı, ürünün gerçek kalori değerini ve sindirim toleransını belirleyen en kritik iki bileşendir. Şeker alkolleri sıfır kalorili değildir ve her lif türü bağırsakta aynı şekilde fermente edilmez. Bu nedenle net karbonhidrat hesabı yapılırken kullanılan poliolün türü ve lif kaynağının özellikleri dikkate alınmalıdır.

Protein Barlarda Poliollerin İşlevi ve Enerji Değeri

Polioller, kimyasal yapıları nedeniyle hem şeker hem de alkol moleküllerine benzeyen, ancak etanol içermeyen tatlandırıcılardır. Protein barlarda hem tat sağlamak hem de barların kurumasını önleyerek çiğnenebilir kıvamı korumak amacıyla yaygın biçimde maltitol, eritritol, ksilitol ve sorbitol kullanılır. Bu maddelerin ince bağırsaktaki emilimi sınırlı olduğu için kan şekerini sakaroza göre daha az yükseltirler (Grembecka, 2015).

Üreticiler sıklıkla toplam karbonhidrattan poliollerin tamamını düşerek "net karbonhidrat" miktarını ilan eder. Ancak eritritol dışındaki polioller vücuda belirgin düzeyde enerji sağlar. Avrupa Birliği ve Türk Gıda Kodeksi mevzuatına göre eritritol haricindeki tüm poliollerin yasal enerji değeri 2,4 kcal/g olarak kabul edilirken, eritritol 0 kcal/g sayılır (EFSA Panel on Dietetic Products, Nutrition and Allergies, 2010; Livesey, 2003). 15 gram maltitol içeren bir bardan yaklaşık 36 kcal ek enerji alınır.

Lif Kaynakları ve Fonksiyonel Liflerin Ayrımı

Protein barlarda yüksek lif oranı elde etmek için genellikle izomaltooligosakkarit (IMO), çözünür mısır lifi, hindiba kökü lifi (inülin) veya polidekstroz gibi fonksiyonel lifler eklenir. Geleneksel besinlerdeki lifler ile bu izole liflerin sindirimi farklı işler. Örneğin tam tahıllı gıdalardan alınan lifler ile endüstriyel bağlayıcı liflerin sindirim kanıtları eşdeğer tutulamaz; benzer biçimde hazır bir atıştırmalık olan Kurabiye, Çok Tahıllı, Yüksek Lif gibi ürünlerde tahıl kaynaklı kepek baskınken, protein barlarda şurup formunda lifler tercih edilir.

Geçmişte birçok barda lif olarak etiketlenen IMO, ince bağırsakta kısmen parçalanarak glukoza dönüşür ve kan şekerini klasik çözünür liflere kıyasla daha belirgin yükseltir (Koh et al., 2020). Çözünür mısır lifi ve inülin ise kalın bağırsağa ulaşıp mikrobiyota tarafından fermente edilir. Bu fermantasyon kısa zincirli yağ asitleri üretilmesini sağlasa da gaz, şişkinlik ve kramp gibi gastrointestinal şikayetlere yol açabilir.

Protein Bar Etiketini Değerlendirme Adımları

Bir ürünün besin öğesi tablosunu ve içindekiler listesini incelerken aşağıdaki karar akışı kullanılabilir:

Sindirim Hassasiyeti ve Laksatif Sınırlar

Polioller bağırsak lümeninde su tutarak ozmotik çekim yaratır ve kalın bağırsakta hızla fermente edilir. Avrupa Gıda Güvenliği Otoritesi (EFSA), tek seferde 20 gram veya günlük 0,5 g/kg vücut ağırlığının üzerindeki poliol tüketiminin laksatif etkiye ve karın ağrısına yol açabileceğini belirtmektedir (EFSA Panel on Dietetic Products, Nutrition and Allergies, 2010). İrritabl bağırsak sendromu (IBS) tanısı olan ya da düşük FODMAP diyeti uygulayan kişilerin poliol ve inülin içeren barları tüketirken porsiyonu sınırlaması önerilir.

Sık Sorulan Sorular

Net karbonhidrat hesabı her protein bar için aynı mıdır?

Hayır. Net karbonhidrat doğrudan toplam karbonhidrattan lif ve poliol çıkarılarak hesaplansa da, maltitol gibi poliollerin sindirim katsayısı eritritol gibi sıfır değildir. Bu nedenle maltitol içeren ürünlerde net karbonhidrat etiket beyanından birkaç gram daha yüksek hesaplanmalıdır.

Protein barlarındaki lif günlük sebze ve meyve lifinin yerini tutar mı?

Tutmaz. Protein barlara eklenen izole lifler çoğunlukla prebiyotik veya kıvam verici şuruplardır. Tam besinlerden alınan liflerin sağladığı mikro besin, fitokimyasal çeşitlilik ve sindirim matrisi izole liflerle karşılanamaz.

Poliol içeren bir bar yedikten sonra şişkinlik neden olur?

Şeker alkolleri ince bağırsakta tamamen emilmediği için kalın bağırsağa geçer. Burada bağırsak bakterileri tarafından fermente edilirken gaz açığa çıkar ve lümene su çekilmesiyle şişkinlik veya ishal gelişebilir.

Kaynakça

EFSA Panel on Dietetic Products, Nutrition and Allergies. (2010). Scientific Opinion on the substantiation of health claims related to the sugar replacers xylitol, sorbitol, mannitol, maltitol, lactitol, isomalt, erythritol, D-tagatose, isomaltulose, sucralose and polydextrose. EFSA Journal, 8(10), 1776. https://doi.org/10.2903/j.efsa.2010.1776

Grembecka, M. (2015). Sugar alcohols—their role in the modern world of sweeteners: a review. European Food Research and Technology, 241(1), 1–14. https://doi.org/10.1007/s00217-015-2437-7

Koh, A., De Vadder, F., Kovatcheva-Dabanlouz, M., & Bäckhed, F. (2020). Digestion and metabolic impact of functional oligosaccharides. Cell Host & Microbe, 27(4), 512–521. https://doi.org/10.1016/j.chom.2020.03.005

Livesey, G. (2003). Health potential of polyols as sugar replacers, with emphasis on low glycaemic properties. Nutrition Research Reviews, 16(2), 163–191. https://doi.org/10.1079/NRR200371