← Bloga dön
Sporcu Beslenmesi••4 dk okuma

Pancar ve Havuç Suyu ile Atletik Dayanıklılık

B

Yazar

Besin Analiz

İçerik bilgilendirme amaçlıdır; kişisel diyet için beslenme uzmanına danışın.

Kısa Yanıt

Pancar ve havuç suyunun submaksimal egzersizlerde oksijen maliyeti, nitrik oksit üretimi ve dayanıklılık performansı üzerindeki etkilerini inceleyin.

pancar suyu · havuç suyu · atletik dayanıklılık · inorganik nitrat · sporcu beslenmesi

Pancar ve havuç suyu karışımı, içerdiği inorganik nitrat ve kolay sindirilebilir karbonhidratlar sayesinde submaksimal egzersizlerde oksijen maliyetini düşürerek aerobik dayanıklılık süresini uzatabilir (Jones, 2014). Pancar Suyu nitrik oksit öncülü inorganik nitratın ana kaynağını oluştururken, Havuç sıvı dengesine potasyum ve glikojen depolarına katkı sağlayan şeker desteği verir. Karışımın sağladığı fizyolojik avantajlar, kısa süreli maksimal patlayıcı hareketlerden ziyade orta ve uzun mesafeli submaksimal dayanıklılık branşlarında belirgindir (Domínguez et al., 2017).

Nitrat-Nitrit-Nitrik Oksit Yolu ve Kas Metabolizması

Diyetle alınan inorganik nitrat (NO3-), tükürük bezlerinde yoğunlaştıktan sonra ağız florasındaki fakültatif anaerobik bakteriler tarafından nitrite (NO2-) indirgenir. Mideye ulaştığında asidik ortamda bir kısmı nitrik okside (NO) dönüşürken, emilen nitrit dolaşım sistemi aracılığıyla kanda taşınır. Kas dokusunda oksijen kısmi basıncının ve pH'ın düştüğü efor anlarında nitrit, fonksiyonel nitrik okside çevrilir (Jones, 2014).

Süreç şeması — sayısal karşılaştırma değildir: İnorganik nitratın nitrik okside dönüşüm basamakları (Jones, 2014)
  1. Pancar suyu yoluyla inorganik nitratın (NO3-) ağız boşluğuna alınması.
  2. Dil yüzeyindeki kommensal bakterilerce nitratın nitrite (NO2-) indirgenmesi.
  3. Mideden emilen nitritin sistemik dolaşıma karışarak kas kılcallarına taşınması.
  4. Düşük oksijen ve asidik kas içi ortamda nitritin nitrik okside (NO) dönüşmesi.
  5. Mitokondriyal solunum zincirinde proton sızıntısının azalarak ATP başına tüketilen oksijenin düşmesi.

Nitrik oksit, damar endotelini gevşeterek aktif kas liflerine kan akışını düzenler. Bunun yanı sıra mitokondrilerde proton sızıntısını sınırlandırarak adenozin trifosfat (ATP) üretiminin oksijen maliyetini azaltır (Domínguez et al., 2017). Bu fizyolojik yanıt, sporcunun sabit bir iş yükünde daha az oksijen tüketerek tükenme süresini geciktirmesini destekler.

Sebzelerdeki Nitrat Seviyeleri ve Havucun Rolü

Pancar, kök sebzeler arasında en yüksek inorganik nitrat derişimine sahip besinlerden biridir. Havuç ise daha düşük nitrat içermesine karşın, karışımın osmolalitesini dengeleyen karbonhidrat profiline ve yüksek beta-karoten içeriğine sahiptir (Hord et al., 2009).

Çiğ sebzelerde ortalama inorganik nitrat içeriği (mg/100 g taze ağırlık) (Hord et al., 2009)
  • Pancar: 145 mg/100g
  • Ispanak: 240 mg/100g
  • Havuç: 22 mg/100g
  • Kereviz: 110 mg/100g

Tek başına yüksek hacimli pancar suyu içmek, yüksek oksalat ve betanin konsantrasyonu nedeniyle bazı bireylerde mide kramplarına veya gastrointestinal rahatsızlıklara yol açabilir. Pancar suyuna havuç suyu eklenmesi, içeceğin toplam asitliğini yumuşatır ve emilim dengesini iyileştirir.

100 ml taze sıkılmış sebze suyunda potasyum miktarı (mg/100 ml) (U.S. Department of Agriculture, 2019)
  • Pancar suyu: 300 mg
  • Havuç suyu: 292 mg

Aşağıdaki tablo, taze sıkılmış 100 mililitrelik porsiyonlar üzerinden iki sebze suyunun temel sıvı ve elektrolit değerlerini özetlemektedir.

100 ml taze sebze suyunun besin öğesi dağılımı
BileşenPancar SuyuHavuç SuyuBirim
Enerji4140kcal
Karbonhidrat9.69.3g
Potasyum300292mg
Sodyum7868mg

Tüketim Zamanlaması ve Egzersiz Protokolü

Plazma nitrit derişimi, inorganik nitrat alımından sonraki 2 ila 3 saat içinde tepe noktasına ulaşır (Jones, 2014). Dayanıklılık antrenmanından veya yarıştan beklenen verimi alabilmek için içeceğin tüketim saati buna göre ayarlanmalıdır.

Süreç şeması — sayısal karşılaştırma değildir: Dayanıklılık egzersizi öncesi tüketim zamanlaması (Domínguez et al., 2017)
  1. Antrenmandan 150-180 dakika önce 300 ml pancar ve 150 ml havuç suyu karışımının içilmesi.
  2. Ağız gargarası, sakız ve diş macunu kullanımından kaçınılarak oral bakteri florasının korunması.
  3. Sindirimi kolaylaştırmak için egzersize 60 dakika kalana kadar ek katı gıda alımının durdurulması.
  4. Antrenman başlangıcında hedeflenen submaksimal tempoya kademeli geçiş yapılması.

Ağız içi bakterilerin korunması kritik bir basamaktır. Antibakteriyel ağız gargaraları dildeki nitrat indirgeyen bakterileri yok ettiğinden, nitratın nitrite dönüşümünü ve buna bağlı performans artışını bütünüyle engelleyebilir (Jones, 2014).

Sınırlılıklar ve Dikkat Edilmesi Gereken Durumlar

Pancar suyu takviyesi her sporcuda aynı derecede etkili değildir. Üst düzey elit sporcularda, taban nitrik oksit sentaz aktivitesi ve mitokondriyal yoğunluk zaten çok yüksek olduğundan, inorganik nitratın sağladığı ergometrik kazanç rekreasyonel veya orta düzey sporculara kıyasla daha sınırlı kalmaktadır (Domínguez et al., 2017).

Pancar tüketimi sonrasında idrarın veya dışkının kırmızı-pembe renge dönmesi (bitüri) zararsız bir durumdur ve betanin pigmentinin atılımından kaynaklanır. Ancak böbrek taşı geçmişi olan ve kalsiyum oksalat oluşumuna yatkın bireylerin yüksek oksalat içeren çiğ pancar suyunu aşırı miktarda içmemesi gerekir.

Sık Sorulan Sorular

Karışım egzersizden hemen önce içilirse aynı etkiyi gösterir mi?

Hayır. İnorganik nitratın dolaşımda nitrite dönüşmesi ve dokularda tepe konsantrasyona ulaşması en az 120 ila 180 dakika sürer. Egzersizden hemen önce içildiğinde sindirim yükü oluşturabilir ancak nitrik oksit kaynaklı oksijen tasarrufunu sağlayamaz.

Ev yapımı taze sıkım ile hazır konsantre ürünler arasında fark var mıdır?

Taze sebzelerin nitrat derişimi tarım koşullarına, toprağın yapısına ve hasat mevsimine bağlı olarak değişir. Ticari nitrat shot ürünleri standardize edilmiş nitrat dozu (yaklaşık 400-800 mg) sunarken, ev yapımı taze sıkımlarda kesin nitrat seviyesini ölçmek zordur.

Havuç suyu yerine sadece pancar suyu içmek dayanıklılık için yeterli midir?

Evet, nitrik oksit yolu açısından temel etken pancardır. Havuç suyu, içimi kolaylaştırmak, sindirimi desteklemek ve lezzeti dengelemek amacıyla karışıma eklenir; tek başına yüksek oranda nitrat sağlamaz.

Kaynakça

Domínguez, R., Cuenca, E., Mate-Muñoz, J. L., García-Fernández, P., Serra-Paya, N., Estevan, M. C. L., Herreros, P. V., & Sánchez-Oliver, A. J. (2017). Effects of beetroot juice supplementation on cardiorespiratory endurance in athletes. A systematic review. Nutrients, 9(1), 43. https://doi.org/10.3390/nu9010043

Hord, N. G., Tang, Y., & Bryan, N. S. (2009). Food sources of nitrates and nitrites: the physiologic context for potential health benefits. The American Journal of Clinical Nutrition, 90(1), 1–10. https://doi.org/10.3945/ajcn.2008.27131

Jones, A. M. (2014). Dietary nitrate supplementation and exercise performance. Sports Medicine, 44(Suppl 1), 35–45. https://doi.org/10.1007/s40279-014-0149-y

U.S. Department of Agriculture. (2019). FoodData Central. https://fdc.nal.usda.gov/

Topluluk Görüşleri & Değerlendirmeler

Deneyimlerinizi paylaşın veya sorularınızı sorun.

Soru Sor veya Puanla

Son Yorumlar