İçindekiler Listesi Neden Miktara Göre Sıralanır?

Paketli gıdalarda içindekiler listesi, üretim anında kullanılan bileşenlerin ağırlıkça en çoktan en aza doğru sıralanması esasına göre hazırlanır. Bu kural, gıdanın ana bileşenini doğrudan görmeyi sağlayarak ambalajın ön yüzündeki yanıltıcı görsellerin veya iddiaların önüne geçer (T.C. Tarım ve Orman Bakanlığı, 2017). Listenin ilk iki ya da üç sırasındaki maddeler, ilgili gıdanın ağırlık olarak büyük bölümünü oluşturur.

Yasal Çerçeve ve Azalan Ağırlık Kuralı

Gıda etiketleme mevzuatları, tüketicinin doğru bilgilendirilmesi ve içerik oranları hakkında şeffaflık sağlanması amacıyla içindekiler listesinin ağırlığa göre sıralanmasını zorunlu tutar. Türk Gıda Kodeksi Gıda Etiketleme ve Tüketicileri Bilgilendirme Yönetmeliği'ne göre gıda üretiminde formülasyona giren tüm bileşenler, hazırlanış anındaki ağırlıklarına göre azalan sırayla listelenmelidir (T.C. Tarım ve Orman Bakanlığı, 2017). Benzer kurallar Avrupa Birliği'nin 1169/2011 sayılı tüzüğü ile ABD Gıda ve İlaç Dairesi düzenlemelerinde de aynı ilkelerle uygulanır (European Parliament and Council of the European Union, 2011; (U.S. Food and Drug Administration, 2022).

Sıralama kuralının temel istisnası, orijinal ürünün toplam ağırlığının yüzde ikisinden daha az miktarda bulunan bileşenlerdir. Yönetmeliklere göre yüzde iki veya daha az oranda bulunan bileşenler, baskın bileşenlerden sonra gelmek koşuluyla liste sonunda serbest bir sırayla yazılabilir (U.S. Food and Drug Administration, 2022). Ayrıca konsantre ya da kurutulmuş meyve ve sebzeler sulandırılarak kullanılmışsa, orijinal sıvı ağırlıklarına göre yeniden hesaplanarak listeye yerleştirilebilir.

Bileşen Ağırlığı ve Besin Değeri İlişkisi

Bir bileşenin listenin başında yer alması, hacimce değil tartılan kütlece baskın olduğunu gösterir. Örneğin su oranı yüksek taze meyveler, kurutulmuş un veya şekerden daha ağır gelebilir; bu durum su içeren ham maddelerin listede daha üst sıralara çıkmasına yol açabilir. Çözüm olarak mevzuatlar, ön yüzde resmi veya adı vurgulanan bileşenlerin parantez içinde net yüzdesinin (Miktar Belirtme - QUID) verilmesini şart koşar (European Parliament and Council of the European Union, 2011).

Aşağıdaki örnek tabloda, temsili bir tahıl bar formülasyonunda ham madde ağırlıkları ile etiket üzerindeki zorunlu yerleşimi özetlenmiştir:

Etiket Okurken Dikkat Edilmesi Gereken Gizli Sıralamalar

İçindekiler listesinde şeker, yağ veya tuz türevlerinin farklı adlarla birden fazla defa kullanılması, bu bileşenlerin sıralamadaki yerini geriye çekebilir. Örneğin bir bisküvide beyaz şeker, glukoz şurubu, invert şeker ve fruktoz ayrı ayrı eklendiğinde, her bir şekerin ağırlığı tek başına un ağırlığını geçmeyebilir. Böylece listenin başında tam buğday unu yer alsa bile, farklı şeker türlerinin toplam ağırlığı un miktarını aşabilir (Mozaffarian et al., 2018). Bu nedenle benzer işlevdeki ham maddelerin liste geneline dağılmış varlığı kontrol edilmelidir.

Sık Sorulan Sorular

İçindekiler listesinin ilk sırasında ne anlama gelir?

Listenin ilk sırasında yazan bileşen, o gıdanın formülasyonuna ağırlık bazında en fazla giren ham maddedir.

Yüzde iki kuralı nedir?

Ürünün toplam ağırlığının yüzde ikisinden daha az miktarda bulunan baharat, katkı maddesi veya aroma vericiler, ana bileşenlerden sonra gelmek koşuluyla listenin sonunda alfabetik veya karma sırayla yazılabilir.

Gıdanın ön yüzündeki meyve resmi ile içerik sırası neden farklı olabilir?

Ön yüzde bir meyve vurgulanmış olsa bile, o gıdanın ana gövdesini un, şeker veya su oluşturuyorsa meyve listede alt sıralarda yer alabilir. Bu durumda ambalajda meyvenin yüzde oranının belirtilmesi zorunludur.

Eklenen su neden içindekiler listesinde yazılır?

Mevzuat gereği son üründeki serbest su miktarı ağırlıkça yüzde beşi aşıyorsa, suyun da üretimde eklenen miktarına göre ilgili sırada listelenmesi zorunludur.

Kaynakça

• European Parliament and Council of the European Union. (2011). Regulation (EU) No 1169/2011 on the provision of food information to consumers. Official Journal of the European Union, L 304, 18–63. https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/?uri=celex%3A32011R1169
• Mozaffarian, D., Rosenberg, I., & Uauy, R. (2018). History of modern nutrition science—implications for current research, dietary guidelines, and food policy. BMJ, 361, k2392. https://doi.org/10.1136/bmj.k2392
• T.C. Tarım ve Orman Bakanlığı. (2017). Türk Gıda Kodeksi Gıda Etiketleme ve Tüketicileri Bilgilendirme Yönetmeliği. Resmî Gazete, Sayı: 29960. https://www.mevzuat.gov.tr/mevzuat?MevzuatNo=23259&MevzuatTur=7&MevzuatTertip=5
• U.S. Food and Drug Administration. (2022). Food labeling guide: Guidance for industry. U.S. Department of Health and Human Services. https://www.fda.gov/regulatory-information/search-fda-guidance-documents/guidance-industry-food-labeling-guide