Gıda Etiketlerinde Net Ağırlık ve Süzme Ağırlığı Farkı

Net ağırlık, ambalaj malzemesi hariç olmak üzere kabın içindeki tüm gıdanın ve eşlik eden sıvının toplam kütlesidir; süzme ağırlığı ise salamura, yağ, su veya meyve suyu gibi sıvı ortam uzaklaştırıldıktan sonra geriye kalan katı gıdanın kütlesini ifade eder. Sıvı içinde sunulan katı gıdalarda besin değeri ve porsiyon hesabı yapılırken süzme ağırlığın temel alınması gerekir. Bu iki değer arasındaki farkın bilinmemesi, özellikle konserve ve salamura ürünlerde enerji ve makro besin alımının yanlış hesaplanmasına yol açar.

Yasal Tanımlar ve Zorunluluklar

Gıda etiketleme mevzuatına göre, sıvı bir ortam içinde bulunan katı bir gıda satışa sunulduğunda, ambalaj üzerinde hem net miktarın hem de süzme gıda miktarının belirtilmesi zorunludur (Türk Gıda Kodeksi, 2017). Uluslararası standartlarda da sıvı ortam; su, sulu tuz çözeltileri (salamura), gıda asitlerinin sulu çözeltileri, sirke, sulu şeker çözeltileri veya meyve/sebze suları olarak tanımlanır (Codex Alimentarius Commission, 1985). Bu sıvılar katı ürünün bozulmasını önleme, kıvamını koruma veya tat verme amacıyla kullanılır ve dökülüp tüketilmeyeceği varsayılan durumlar için süzme ağırlık beyanı bağlayıcıdır (European Parliament & Council, 2011).

Örneğin bir kutu konserve haşlanmış nohutta ambalaj üzerinde net ağırlık 400 gram, süzme ağırlık ise 240 gram olarak yer alabilir. Buradaki 160 gramlık fark nohutların içinde beklediği tuzlu haşlama suyudur. Ürünün besin değerleri tablosu aksi belirtilmedikçe süzülmüş gıda üzerinden geçerlidir.

Hangi Gıdalarda Süzme Ağırlık Aranmalıdır?

Süzme ağırlık kuralı yalnızca katı gıdanın sıvı bir taşıyıcı içinde bulunduğu ambalajlar için geçerlidir. Homojen karışımlarda veya sıvının gıdanın ayrılmaz bir parçası olduğu durumlarda süzme ağırlık beyan edilmez. Tüketici tarafından süzülerek tüketilen zeytin, konserve ton balığı, konserve mısır, salamura yaprak ve salamura beyaz peynir gibi ürünlerde iki ağırlık da bulunur. Ancak kendi suyunu salmış fakat ayrıştırılması öngörülmeyen yoğurt gibi ürünlerde yalnızca net ağırlık yer alır. Nitekim süzme işlemi üretim sürecinde tamamlanan Süzme Peynir veya süzme yoğurt gibi ürünlerin kabında ilave salamura suyu bulunmadığından tek bir net ağırlık beyanı yeterli kabul edilir.

Kalori ve Makro Besin Hesabında Yapılan Hatalar

Beslenme takibi yapan bireylerin en sık düştüğü yanılgı, net ağırlığı baz alarak kalori hesaplamaktır. Konserve ton balığı üzerinden örnek verilirse: 160 gram net ağırlığa ve 104 gram süzme ağırlığına sahip zeytinyağlı bir kutu balığın 100 gramındaki protein değeri katı balık etine göre hesaplanır (European Parliament & Council, 2011). Yağı tamamen süzüp tüketen birisi, kutunun tamamını yediğinde 160 gram balık değil, 104 gram balık tüketmiş olur. Yağ dökülmediğinde ise sıvı fazdan gelen yüksek kalori hesaba katılmalıdır; zira etiket tablosundaki değerler çoğunlukla süzülmüş katı kısmı baz alır.

Fiyat Karşılaştırmasında Birim Maliyet Hesabı

Market alışverişinde farklı markalar arasında karşılaştırma yaparken etiket altındaki raf fiyatı kadar birim fiyat da incelenmelidir. Sıvı içeren ürünlerde yanıltıcı olabilen en önemli unsur, ambalaj boyutudur. 500 gramlık büyük bir kavanozda satılan salamura enginarın süzme ağırlığı 250 gram olabilirken, 400 gramlık farklı bir kavanozun süzme ağırlığı 260 gram olabilir. Gerçek gıda maliyeti daima kilogram başına düşen süzme ağırlık üzerinden hesaplanmalıdır (Türk Gıda Kodeksi, 2017).

Sık Sorulan Sorular

Konserve suyunu yemeklere katmak besin değerini değiştirir mi?

Evet. Konserve baklagillerin haşlama suyuna (akuafaba) bir miktar çözünür lif, nişasta ve sodyum geçer. Bu sıvıyı kullanmak tuz alımını artırırken, döküp durulamak sodyum miktarını belirgin ölçüde düşürür.

Yağlı ton balığının süzme ağırlığına yağ dahil midir?

Hayır. Süzme ağırlığı yasal yöntemlerle süzüldükten sonra kalan balık etini belirtir. Balığın üzerinde kalan ince yağ filmi hariç serbest yağ süzme ağırlığa dahil edilmez.

Süzme yoğurt ambalajında neden süzme ağırlık yazmaz?

Süzme yoğurt homojen bir gıdadır ve içinde ayrıştırılabilir serbest bir sıvı faz bulunmaz. Süzme işlemi fabrikada tamamlanıp tek faz halinde ambalajlandığı için yalnızca net ağırlık bildirilir.

Kaynakça

• Codex Alimentarius Commission. (1985). General standard for the labelling of prepackaged foods (CXS 1-1985, Rev. 2018). Food and Agriculture Organization of the United Nations; World Health Organization. https://www.fao.org/fao-who-codexalimentarius/sh-proxy/en/?lnk=1&url=https%253A%252F%252Fworkspace.fao.org%252Fsites%252Fcodex%252FStandards%252FCXS%2B1-1985%252FCXS_001e.pdf
• European Parliament, & Council of the European Union. (2011). Regulation (EU) No 1169/2011 on the provision of food information to consumers. Official Journal of the European Union, L 304, 18-63. http://data.europa.eu/eli/reg/2011/1169/oj
• Türk Gıda Kodeksi. (2017). Türk Gıda Kodeksi Gıda Etiketleme ve Tüketicileri Bilgilendirme Yönetmeliği. T.C. Resmî Gazete (Sayı: 29950). https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2017/01/20170126M1-6.htm