← Bloga dön
Besin Analizi••3 dk okuma

Beyranda Et, Pirinç ve Yağ Miktarı Nasıl Hesaplanır?

B

Yazar

Besin Analiz

İçerik bilgilendirme amaçlıdır; kişisel diyet için beslenme uzmanına danışın.

Beyranda Et, Pirinç ve Yağ Miktarı Nasıl Hesaplanır?

Kısa Yanıt

Gaziantep'in tescilli lezzeti beyrandaki et, pirinç ve iç yağı miktarlarını porsiyon ölçeğinde hassas biçimde hesaplamanın yöntemleri ve çiğ-pişmiş dönüşüm oranları.

beyran · besin analizi · porsiyon hesabı · gaziantep mutfağı · kalori hesabı

Beyran çorbasında standart bir porsiyonda (ortalama 350 gramlık sıcak sunum) et, pirinç ve yağ miktarını hesaplamak için malzemelerin haşlama öncesi çiğ kütleleri ile servis aşamasındaki pişmiş ağırlıklarını ayrı değerlendirmek gerekir. Geleneksel tescilli tarife göre bir porsiyon beyranda ortalama 70 gram haşlanıp ayıklanmış kuzu gerdan/incik eti, 35 gram önceden haşlanmış pirinç ve 20 gram eritilmiş koyun iç yağı bulunur (Türk Patent ve Marka Kurumu, 2017). Toplam kalori ve makro besin değerini doğru hesaplamak için pişme sırasındaki su kaybı ve yağ süzülme oranları formüle dahil edilmelidir.

Çiğ ve Pişmiş Malzeme Dönüşüm Oranları

Beyran yapımında et uzun süre haşlandığı ve kemiklerinden ayrıldığı için kütle kaybına uğrar. Kuzu gerdan ve incik eti kemikli ve yağlı halde haşlandığında yaklaşık %45-50 oranında net et verimi sağlar; yani 150 gram kemikli çiğ kuzu gerdandan yaklaşık 75 gram pişmiş et elde edilir (Alper & Dağlıoğlu, 2020). Pirinç ise haşlanırken bünyesine su çekerek ağırlığını yaklaşık 2,5 ila 3 katına çıkarır. Bu durumda tabaka konulan 35 gram haşlanmış pirinç, yaklaşık 12-14 gram çiğ kuru pirinçe denk gelir.

Çorbaya eklenen yağ ise doğrudan koyun kavram yağının eritilmesiyle hazırlanan "ilme"dir. Tavada eritilerek cızbız ettirilen yağ, sıvı formda tabağa eklendiğinden fire vermez; tabağa koyulan gramaj doğrudan net yağ miktarını oluşturur. Tariflerde hayvansal don yağı yerine bitkisel Sebze Yağ veya sanayi tipi Katı yağ kullanıldığında yağın erime noktası ve yağ asidi profili değişse de gramaj hesabı aynı kalır.

Şekil 1: Standart 1 Porsiyon (350g) Beyrandaki Pişmiş Ana Bileşen Gramajları (Türk Patent ve Marka Kurumu, 2017)
  • Pişmiş Kuzu Eti: 70 g
  • Haşlanmış Pirinç: 35 g
  • Eritilmiş İç Yağı (İlme): 20 g
  • Et Suyu ve Baharat Karışımı: 225 g

Gramaj ve Makro Hesaplama Adımları

Bir kazan veya porsiyon bazında analiz yaparken sırasıyla şu matematiksel adımlar uygulanır:

Şekil 2: Beyran Malzeme Miktarı Hesaplama Süreci — Süreç şeması (sayısal karşılaştırma değildir) (Alper & Dağlıoğlu, 2020)
  1. Çiğ et ağırlığını karkas verim katsayısıyla (0,50) çarparak net pişmiş et miktarını bulun.
  2. Kuru pirinç miktarını su çekme katsayısıyla (2,60) çarparak haşlanmış pirinç ağırlığını belirleyin.
  3. Tabağa eklenen ilme (iç yağı) miktarını doğrudan tartarak net yağ gramajı olarak kaydedin.
  4. Et suyundaki çözünmüş kollajen ve yağ miktarını sabit et suyu yoğunluğu tablosundan ekleyin.

Farklı Porsiyon Ölçülerinde Besin Öğesi Dağılımı

Porsiyon boyutları işletmeler arasında farklılık gösterebilir. Tabakta kullanılan pişmiş et ve eklenen yağ oranı doğrudan protein ve toplam yağ miktarını belirler. Pişmiş kuzu etinin 100 gramında ortalama 25 gram protein ve 15 gram yağ bulunurken, eritilmiş koyun iç yağının 100 gramında net 99 gram yağ yer alır (TÜRKOMP, 2021).

Şekil 3: Pişmiş Kuzu Eti ve İç Yağının 100 Gramındaki Yağ Miktarı (Gram) (TÜRKOMP, 2021)
  • Pişmiş Kuzu Gerdan Eti Yağ Oranı: 15 g
  • Eritilmiş Koyun İç Yağı Oranı: 99 g
Şekil 4: Standart Porsiyon Beyrandaki Toplam Yağ Kaynaklarının Dağılımı (Gram) (Alper & Dağlıoğlu, 2020)
  • İç Yağından Gelten Net Yağ: 19.8 g
  • Kuzu Etinden Gelen Doğal Yağ: 10.5 g
  • Et Suyunda Çözünmüş Yağ: 4.2 g

Hesaplamada Sık Yapılan Hatalar

En yaygın hata, pirincin kuru ağırlığı ile haşlanmış ağırlığının birbirine karıştırılmasıdır. 35 gram kuru pirinç kullanıldığında tabaktaki pirinç miktarı 90 gramın üzerine çıkar ve çorbanın kıvamı ile karbonhidrat dengesi bozulur. İkinci sık hata ise etin kemikli çiğ ağırlığının doğrudan tabaktaki et miktarı sanılmasıdır. 100 gram kemikli çiğ etten tabaka yalnızca 45-50 gram temizlenmiş et kalır.

Sık Sorulan Sorular

Bir porsiyon beyranda kaç gram et bulunur?

Geleneksel tescilli porsiyon standardında 60 ile 80 gram arasında pişmiş, kemiksiz ve liflerine ayrılmış kuzu eti yer alır.

Beyrandaki pirinç miktarı diyeti nasıl etkiler?

Bir porsiyon beyranda yaklaşık 35 gram haşlanmış pirinç bulunur; bu da ortalama 10-12 gram karbonhidrata denk gelir ve oldukça düşük bir glisemik yük oluşturur.

İç yağı miktarını azaltarak hesaplama yapılabilir mi?

Evet, ilme miktarı 20 gramdan 10 grama düşürüldüğünde porsiyonun toplam yağ miktarı yaklaşık 10 gram (yaklaşık 90 kcal) azalır.

Kaynakça

Alper, N., & Dağlıoğlu, O. (2020). Geleneksel Gaziantep mutfak kültüründe beyran çorbasının üretim teknikleri ve besin değeri bileşimi. Gıda Teknolojisi Dergisi, 24(2), 115-124. https://doi.org/10.15237/gida.GD20015

TÜRKOMP. (2021). Ulusal Besin Kompozisyon Veri Tabanı (v2.1). Türkiye Bilimsel ve Teknolojik Araştırma Kurumu (TÜBİTAK). https://www.turkomp.gov.tr/

Türk Patent ve Marka Kurumu. (2017). Gaziantep Beyranı Coğrafi İşaret Tescil Belgesi (No: 204). Resmî Coğrafi İşaret Bülteni. https://ci.turkpatent.gov.tr/cografi-isaretler/detay/38072

Topluluk Görüşleri & Değerlendirmeler

Deneyimlerinizi paylaşın veya sorularınızı sorun.

Soru Sor veya Puanla

Son Yorumlar