Adaçayı Zararları ve Yan Etkileri Nelerdir?

Adaçayı ölçülü tüketildiğinde yaygın olarak güvenli kabul edilse de yüksek dozlarda ve uzun süreli kullanımda toksik etkilere yol açabilir. Başta Tıbbi Adaçayı (Salvia officinalis) olmak üzere bazı adaçayı türleri, yüksek miktarda tuyon (thujone) adı verilen nörotoksik bir bileşik içerir. Günlük güvenli miktarlar aşıldığında baş dönmesi, çarpıntı, karaciğer stresi ve aşırı vakalarda epileptik nöbet benzeri tablolar tetiklenebilir (European Medicines Agency, 2016).

Tuyon Toksisitesi ve Nörolojik Riskler

Tuyon, adaçayının uçucu yağında doğal olarak bulunan bir monoterpendir. Beyindeki gama-aminobütirik asit (GABA-A) reseptörlerini bloke ederek merkezi sinir sistemini aşırı uyarabilir (Pelkonen et al., 2013). Bu uyarılma, özellikle nöbet geçmişi veya epilepsi tanısı olan bireylerde kasılmaları tetikleyebilir. Mutfakta kullanılan Adaçayı (Kuru) yapraklarıyla demlenen standart bir fincan çay genellikle güvenli sınırda kalsa da konsantre adaçayı yağları veya uzun süre kaynatılarak hazırlanan yoğun tentürler hızla toksik seviyeye ulaşabilir.

Hormonal Etkiler, Gebelik ve Emzirme Dönemi

Adaçayı, fitoöstrojenik özellik gösteren bileşikler barındırır. Bu durum, östrojen reseptörlerine duyarlı meme veya rahim kanseri gibi durumlarda dikkatli olunmasını gerektirir. Hamilelik sürecinde rahim kasılmalarını uyarma riski bulunduğundan düzenli tüketimi önerilmez (Ghorbani & Esmaeilizadeh, 2017). Emzirme döneminde ise adaçayının prolaktin hormonunu baskılayarak anne sütünü azaltabileceği bilinmektedir; bu nedenle süt üretimini sonlandırmak istemeyen annelerin tüketimden kaçınması tavsiye edilir.

İlaç Etkileşimleri

Adaçayı bazı reçeteli ilaçlarla etkileşime girebilir. Kan şekeri düzeylerini düşürme potansiyeli nedeniyle antidiyabetik ilaç kullananlarda hipoglisemi riskini artırabilir. Ayrıca, sedatif (sakinleştirici) ilaçlarla birlikte alındığında aşırı uyku haline yol açabilir; antikonvülsan (nöbet önleyici) ilaçların ise etkinliğini azaltabilir (Pelkonen et al., 2013).

Sık Sorulan Sorular

Günde kaç fincan adaçayı içmek zararsızdır?

Sağlıklı yetişkinler için günde 1 veya en fazla 2 fincan demlenmiş adaçayı tüketimi güvenli kabul edilir. Ancak bu tüketimin aralıksız olarak 2 haftadan uzun sürdürülmemesi önerilir.

Adaçayı tansiyonu yükseltir mi?

Bazı adaçayı türlerinin ve yüksek konsantrasyonlu uçucu yağların kan basıncını yükseltebileceğine dair veriler bulunmaktadır. Hipertansiyon teşhisi olan bireylerin düzenli ve yoğun tüketimden kaçınması gerekir.

Adaçayı yağı içilebilir mi?

Hayır, adaçayı uçucu yağı yüksek oranda konsantre tuyon içerir ve birkaç damlası dahi akut zehirlenmeye, kusmaya ve konvülsiyonlara yol açabilir. Uçucu yağlar hekime danışılmadan ağız yoluyla tüketilmemelidir.

Kaynakça

European Medicines Agency. (2016). Assessment report on Salvia officinalis L., folium and Salvia officinalis L., aetheroleum (EMA/HMPC/437775/2015). https://www.ema.europa.eu/en/medicines/herbal/salviae-officinalis-folium

Pelkonen, O., Abass, K., & Wiesner, J. (2013). Thujone and thujone-containing herbal medicinal and food products: Toxicological assessment. Regulatory Toxicology and Pharmacology, 65(1), 100-107. https://doi.org/10.1016/j.yrtph.2012.11.002

Ghorbani, A., & Esmaeilizadeh, M. (2017). Pharmacological properties of Salvia officinalis and its components. Journal of Traditional and Complementary Medicine, 7(4), 433-440. https://doi.org/10.1016/j.jtcme.2016.12.014