← Bloga dön
Beslenme Bilimi••3 dk okuma

Süt Ürünleri Neden Şişkinlik Yapar?

B

Yazar

Besin Analiz

İçerik bilgilendirme amaçlıdır; kişisel diyet için beslenme uzmanına danışın.

Süt Ürünleri Neden Şişkinlik Yapar?

Kısa Yanıt

Süt ürünlerinin sindirimde yarattığı şişkinliğin temel biyolojik nedenlerini, laktoz oranlarını ve tüketim stratejilerini öğrenin.

süt ürünleri · şişkinlik · laktoz intoleransı · sindirim · beslenme

Süt ürünleri, laktoz adı verilen süt şekerinin ince bağırsakta tam parçalanamaması veya süt proteinlerine karşı gelişen hassasiyetler nedeniyle şişkinlik yapabilir. Bu durum herkeste aynı şiddette görülmez; ince bağırsaktaki laktaz enziminin miktarı ve tüketilen sütün yapısı belirleyicidir (Misselwitz et al., 2019). Gaz ve dolgunluk hissi genelde tüketimden 30 dakika ila 2 saat sonra kalın bağırsaktaki fermantasyon sonucu başlar.

Süt Ürünlerinde Şişkinliği Tetikleyen Mekanizmalar

Şişkinliğin en yaygın nedeni laktoz malabsorpsiyonudur. Memelilerde sütten kesilme sonrasında laktaz geni ekspresyonu genetik olarak azalabilir (Bayless et al., 2017). İnce bağırsakta emilemeyen laktoz, ozmotik çekimle bağırsak lümenine su çeker ve kalın bağırsağa geçer. Burada yerleşik mikrobiyota tarafından fermente edilerek hidrojen, karbondioksit ve bazı bireylerde metan gazı açığa çıkarır (Misselwitz et al., 2019).

İkinci etken ise inek sütünde bulunan beta-kazein proteinleridir. A1 beta-kazein varyantı sindirildiğinde ortaya çıkan beta-kazomorfin-7 (BCM-7) peptidi, bağırsak hareketlerini yavaşlatabilir ve inflamatuar yanıtla gaz hissini artırabilir (Szilagyi & Ishayek, 2018). A2 kazein içeren sütlerde veya Keçi Süt gibi alternatiflerde bu etki farklı seyredebilir.

Şema 1: Sindirilemeyen laktozun fermantasyon süreci (Süreç şeması — sayısal karşılaştırma değildir) (Misselwitz et al., 2019)
  1. Laktaz enzimi yetersiz kaldığında laktoz ince bağırsakta hidroliz edilemez.
  2. Emilmeyen disakkarit osmotik basınçla bağırsağa sıvı çeker.
  3. Kalın bağırsağa ulaşan laktoz, anaerobik bakteriler tarafından fermente edilir.
  4. Açığa çıkan hidrojen, metan ve karbondioksit gazları lümende gerginlik yaratır.
  5. Viseral duyarlılık ve gaz birikimi şişkinlik hissi olarak algılanır.

Farklı Süt Ürünlerinin Laktoz Miktarları

Bütün süt ürünleri eşit miktarda laktoz içermez. Sütün işlenme biçimi, peynir altı suyunun ayrılması ve fermantasyon süresi son üründeki şeker miktarını doğrudan etkiler (Gille et al., 2018). Sert peynirlerde peynir altı suyu ayrıldığı ve olgunlaşma sırasında bakteriler kalan laktozu tükettiği için laktoz oranı ihmal edilebilir düzeylere iner.

Grafik 1: 100 gram standart süt ürününde yaklaşık laktoz miktarı (g) (Gille et al., 2018)
  • Süt, Tam: 4.8 g
  • Yoğurt: 4.0 g
  • Süzme Peynir (Cottage): 3.3 g
  • Beyaz Peynir: 1.5 g
  • Çedar (Eski Kaşar benzeri sert peynir): 0.1 g

Endüstriyel olarak üretilen Süt tozu gibi konsantre ürünler ise sıvı süte göre kuru maddede çok daha yoğun laktoz barındırır. Bu nedenle hazır gıdalara kıvam artırıcı olarak eklenen süt bileşenleri de gizli şişkinlik kaynakları arasındadır.

Grafik 2: Tipik bir porsiyonda alınan yaklaşık laktoz miktarları (g) (Bayless et al., 2017)
  • 1 Bardak İnek Sütü (240 ml): 12.0 g
  • 1 Kase Yoğurt (200 g): 8.0 g
  • 1 Porsiyon Dondurma (100 g): 6.0 g
  • 1 Dilim Kaşar Peyniri (30 g): 0.1 g

Toleransı Yönetmek İçin Uygulama Adımları

Laktoz malabsorpsiyonu olan bireylerin tamamı süt ürünlerini tamamen kesmek zorunda değildir. Yapılan klinik çalışmalar, tek seferde 12 grama kadar laktozun (yaklaşık bir su bardağı Süt) öğünlerle birlikte tüketildiğinde belirgin bir semptom oluşturmadığını göstermektedir (Bayless et al., 2017).

Şema 2: Süt ürünleri tüketiminde tolerans yönetimi adımları (Süreç şeması — sayısal karşılaştırma değildir) (Szilagyi & Ishayek, 2018)
  1. Sütü aç karnına değil, lif ve yağ içeren bir ana öğünle birlikte için.
  2. Fermantasyon yoluyla laktozu kısmen parçalanmış yoğurt ve kefiri tercih edin.
  3. Tüketim miktarını gün içine bölerek porsiyon başına laktoz yükünü azaltın.
  4. Olgunlaşmış sert peynirleri ana kalsiyum kaynağı olarak kullanın.
  5. Gerektiğinde laktozsuz süt ürünleri veya laktaz enzimi takviyeleri deneyin.

Sık Sorulan Sorular

Yoğurt neden süte göre daha az şişkinlik yapar?

Yoğurt üretiminde kullanılan Lactobacillus bulgaricus ve Streptococcus thermophilus gibi canlı bakteri kültürleri, içerdikleri beta-galaktozidaz enzimiyle laktozun bir kısmını laktik aside dönüştürür. Ayrıca yoğurdun kıvamı mide boşalmasını yavaşlatarak enzimin iş yükünü zamana yayar (Gille et al., 2018).

Laktozsuz süt şişkinliği tamamen önler mi?

Laktozsuz süt, endüstriyel olarak laktaz enzimi eklenerek laktozun glukoz ve galaktoza parçalandığı süttür. Şişkinliğin nedeni laktoz intoleransıysa bu ürünler semptomları önler. Ancak sorun kazein veya peynir altı suyu proteinlerine karşı bir hassasiyetse laktozsuz süt tüketimi de rahatsızlık vermeye devam edebilir (Szilagyi & Ishayek, 2018).

Yağsız süt tam yağlı süte göre daha mı çok gaz yapar?

Süt (), yağ içeriği bulunmadığı için mideyi tam yağlı süte göre daha hızlı terk eder. Bu hızlı geçiş, ince bağırsaktaki laktaz enzim kapasitesini aniden zorlayabilir ve sindirilmeyen laktozun hızla kolona geçmesine yol açabilir (Misselwitz et al., 2019).

Kaynakça

  • Bayless, T. M., Brown, E., & Paige, D. M. (2017). Lactase non-persistence and lactose intolerance. Current Gastroenterology Reports, 19(5), 23. https://doi.org/10.1007/s11894-017-0558-9
  • Gille, D., Walther, B., Badertscher, R., Bosset, P., Schwander, F., & Kopf-Bolanz, K. (2018). Detection of lactose in dairy products: Review and comparison of methods. Critical Reviews in Food Science and Nutrition, 58(4), 591–600. https://doi.org/10.1080/10408398.2016.1211593
  • Misselwitz, B., Butter, M., Verbeke, K., & Fox, M. R. (2019). Update on lactose malabsorption and intolerance: pathogenesis, diagnosis and clinical management. Gut, 68(11), 2080–2091. https://doi.org/10.1136/gutjnl-2019-318404
  • Szilagyi, A., & Ishayek, N. (2018). Lactose intolerance, dairy avoidance, and health outcomes: A fine balance. Nutrients, 10(12), 1994. https://doi.org/10.3390/nu10121994

Topluluk Görüşleri & Değerlendirmeler

Deneyimlerinizi paylaşın veya sorularınızı sorun.

Soru Sor veya Puanla

Son Yorumlar