Laktitol Nedir? Şeker Alkollerinden Farkı ve Kullanım Alanları

Laktitol, laktozun hidrojenasyonu ile üretilen bir şeker alkolüdür (poliol). Düşük glisemik indekse ve gram başına yaklaşık 2,4 kcal enerji değerine sahip olup, gıda endüstrisinde hacim artırıcı tatlandırıcı ve tıpta ozmotik laksatif olarak kullanılır (EFSA Panel on Dietetic Products, Nutrition and Allergies, 2011). Şeker, Toz ile kıyaslandığında tatlılık oranı yaklaşık yüzde 30-40 düzeyindedir.

Laktitolün Kimyasal Yapısı ve Diğer Şeker Alkolleriyle Farkları

Şeker alkolleri monosakkarit veya disakkarit türevleri olarak iki temel gruba ayrılır. Ksilitol ve eritritol gibi popüler alternatifler tek şeker biriminden türetilen monosakkarit poliollerken, laktitol ve maltitol iki şeker biriminden oluşan disakkarit poliollerdir (Grembecka, 2015). Bu moleküler yapı, bağırsaktaki emilim hızını ve fermantasyon profilini doğrudan etkiler.

Eritritol ince bağırsaktan neredeyse tamamen emilip idrarla atılırken, laktitol ince bağırsakta çok az emilir. Kalın bağırsağa ulaştığında mikrobiyota tarafından fermente edilir. Bu durum laktitole prebiyotik özellik kazandırırken, yüksek dozlarda gaz ve ozmotik etkiye bağlı laksatif sonuçlar doğurabilir (Livesey, 2003).

Metabolik Etkileri ve Sindirim Mekanizması

Laktitol kan şekeri ve insülin seviyelerini hızla yükseltmez. İnce bağırsaktaki laktaz enzimi disakkarit bağını çok yavaş hidrolize ettiği için emilim sınırlıdır (EFSA Panel on Dietetic Products, Nutrition and Allergies, 2011). Bu metabolik davranış, diyabetik bireyler için üretilen gıdalarda tercih edilmesini sağlar.

Gıda Sanayisinde ve Sağlık Alanında Kullanımı

Laktitol, düşük nem çekme (higroskopik olmama) özelliği sayesinde fırıncılık ürünlerinde, çikolatalarda ve sert şekerlemelerde dokuyu korumak için idealdir. Sakaroz gibi hacim sağlar ancak ağızda ferahlatıcı soğukluk hissi bırakmaz; bu yönüyle mentol benzeri serinlik veren eritritol veya ksilitolden ayrılır (Grembecka, 2015).

Ayrıca farmasötik alanda kabızlık yönetiminde ozmotik laksatif olarak kullanılır. Kolonda laktat ve asetat gibi organik asitlere dönüşerek bağırsak pH değerini düşürür; bu asidik ortam amonyak iyonlarının tutulmasına yardımcı olduğundan hepatik ensefalopati tedavisinde de klinik bir geçmişe sahiptir (EFSA Panel on Dietetic Products, Nutrition and Allergies, 2011).

Sık Sorulan Sorular

Laktitol laktoz intoleransı olanlar için güvenli midir?

Laktitol laktozdan üretilse de kimyasal yapısı farklıdır. Ancak üretim saflığına bağlı olarak eser miktarda laktoz kalıntısı bulunabileceğinden, ileri derece hassasiyeti olanların etiket bilgilerini kontrol etmesi önerilir.

Laktitol diş çürümesine neden olur mu?

Hayır. Ağızdaki mikroorganizmalar laktitolü metabolize edip diş minesine zarar veren asitleri üretemez; bu nedenle non-karyojenik kabul edilir (EFSA Panel on Dietetic Products, Nutrition and Allergies, 2011).

Günlük tolere edilebilir tüketim miktarı nedir?

Kişisel tolerans değişmekle birlikte, yetişkinlerde tek seferde 20 gram veya günlük 40 gramın üzerindeki tüketimler ozmotik ishal ve gaz şikayetlerine yol açabilir (Livesey, 2003).

Kaynakça

• EFSA Panel on Dietetic Products, Nutrition and Allergies. (2011). Scientific Opinion on the substantiation of health claims related to the sugar replacers xylitol, sorbitol, mannitol, maltitol, lactitol, isomalt, erythritol, D-tagatose, isomaltulose, sucralose and polydextrose. EFSA Journal, 9(4), 2076. https://doi.org/10.2903/j.efsa.2011.2076
• Grembecka, M. (2015). Sugar alcohols—their role in the modern world of sweeteners: a review. European Food Research and Technology, 241(1), 1-14. https://doi.org/10.1007/s00217-015-2437-7
• Livesey, G. (2003). Health potential of polyols as sugar replacers, with emphasis on low glycaemic properties. Nutrition Research Reviews, 16(2), 163-191. https://doi.org/10.1079/NRR200371