Hipotiroidi Metabolizma Diyeti Rehberi

Hipotiroidi, tiroid bezinin vücudun ihtiyaç duyduğu miktarda tiroid hormonu (T3 ve T4) üretememesi durumudur. Bu hormonların yetersizliği bazal metabolizma hızını düşürerek kilo yönetimini zorlaştırır, yorgunluğa ve bağırsak hareketlerinin yavaşlamasına yol açar. Beslenme düzeni tek başına tiroid yetmezliğini tedavi etmez; ancak tiroid hormonu sentezi için gerekli mikro besinleri sağlamak ve sentetik hormon ilaçlarının emilimini korumak metabolik dengeyi sürdürmek açısından temel rol oynar (Biondi et al., 2019).

Metabolizmayı Destekleyen Temel Mikro Besinler

Tiroid bezinin sağlıklı çalışması doğrudan belirli minerallerin dengesine bağlıdır. Bu süreçte en kritik iki element iyot ve selenyumdur.

İyot, tiroid hormonlarının temel yapı taşıdır. Yetersizliği tiroid bezinin büyümesine (guatr) ve hormon üretiminin azalmasına yol açabilirken, aşırı iyot alımı da Hashimoto tiroiditi gibi otoimmün durumlarda tiroid dokusundaki iltihabı şiddetlendirebilir (Chaker et al., 2017). Selenyum ise tiroksinin (T4) aktif form olan triiyodotironine (T3) dönüşmesini sağlayan deiyodinaz enzimlerinin yapısında yer alır. Selenyum eksikliği, dolaşımdaki aktif tiroid hormonu seviyelerinin düşmesine katkıda bulunabilir (Rayman, 2012).

Aşağıdaki grafik, 100 gram bazında seçili gıdaların yaklaşık selenyum içeriklerini ve günlük önerilen selenyum gereksinimi (yaklaşık 55 mcg) karşısındaki dağılımını göstermektedir.

Brezilya cevizi selenyum açısından son derece yoğundur; bu nedenle günde 1-2 adetten fazla tüketilmesi kronik selenyum toksisitesine (selenozis) yol açabilir. Beslenmede çeşitliliği sağlamak amacıyla kırmızı et, hindi, yumurta ve balık gibi protein kaynakları dengeli şekilde dağıtılmalıdır. Örneğin kırmızı et tüketiminde kaliteli protein içeriği için Dana, Yeni Zelanda, İthal, Göz But, Sadece Kısım, Pişirilmiş, Yavaş Kavrulmuş gibi yağsız et seçenekleri menülere eklenebilir.

Guatrojen Besinler ve Pişirme Yöntemleri

Guatrojenler, tiroid bezinin iyot tutma yeteneğini engelleyebilen bileşiklerdir. Lahana, brokoli, karnabahar, turp ve Brüksel lahanası gibi turpgiller glukozinolat içerir. Bu bileşikler vücutta tiyosiyanata dönüşerek iyot pompasını baskılayabilir. Ancak bu etki çoğunlukla altta yatan belirgin bir iyot eksikliği olduğunda klinik sorun yaratır (Biondi et al., 2019).

Isıl işlem, glukozinolatları parçalayan mirosinaz enzimini inaktive eder. Turpgilleri haşlamak, buharda pişirmek veya fırınlamak guatrojenik etkiyi önemli ölçüde azaltır. Hipotiroidisi olan bireylerin bu sebzeleri diyetten tamamen çıkarması gerekmez; çiğ olarak aşırı miktarda tüketmekten kaçınmak ve sebzeleri pişirerek tüketmek yeterlidir.

İlaç ve Besin Etkileşimi: Levotiroksin Nasıl Alınmalı?

Hipotiroidi tedavisinde standart yaklaşım sentetik tiroid hormonu (levotiroksin) kullanımıdır. Levotiroksin emilimi mide asiditesine ve bağırsak ortamına son derece duyarlıdır. Besinlerle birlikte alınması ilacın biyoyararlanımını %20 ile %40 oranında düşürebilir (Chaker et al., 2017).

Kahve, süt, kalsiyum takviyeleri, demir preparatları ve yüksek lifli besinler levotiroksin molekülüne bağlanarak bağırsaktan emilmesini engeller. Bu nedenle ilacın sabah aç karnına alınması ve ardından gelen kahvaltı zamanlamasına dikkat edilmesi hormon düzeylerinin stabil kalması için şarttır.

Hipotiroidide Sık Yapılan Beslenme Hataları

Yavaşlayan metabolizma kilo artışına neden olabildiği için birçok kişi çok düşük kalorili şok diyetlere yönelir. Günlük enerji alımını aşırı kısıtlamak, vücudun hayatta kalma mekanizmasını tetikleyerek T3 hormon seviyelerini daha da düşürür ve bazal metabolizma hızını daha fazla yavaşlatır (Biondi et al., 2019).

Bir diğer yaygın hata, hekime danışmadan yüksek doz iyot (örneğin lugol solüsyonu veya kelp takviyeleri) kullanmaktır. Hashimoto zemininde kontrolsüz iyot yüklemesi tiroid otoantikorlarını artırabilir veya Wolff-Chaikoff etkisiyle tiroid hormon sentezini geçici olarak tamamen durdurabilir (Chaker et al., 2017).

Sık Sorulan Sorular

Glutensiz beslenmek tiroid fonksiyonlarını iyileştirir mi?

Hipotiroidinin en yaygın nedeni Hashimoto tiroiditidir. Çölyak hastalığı ile Hashimoto arasında otoimmün bir birliktelik görülebilir. Çölyak veya non-çölyak gluten duyarlılığı tanısı almamış hipotiroidi hastalarında gluteni kesmenin tiroid antikorlarını veya hormon seviyelerini doğrudan düzelttiğine dair kesin ve genel geçer bir kanıt yoktur (Biondi et al., 2019).

Soya ürünleri tiroid hastaları için sakıncalı mıdır?

Soya izoflavonları tiroid peroksidaz enzimini baskılayabilir ve levotiroksin emilimini azaltabilir. Düzenli ve yüksek miktarda soya tüketimi iyot yetersizliğiyle birleştiğinde sorun yaratabilir. Ancak yeterli iyot alan ve soya tüketimini tiroid ilacından en az 4 saat uzakta tutan bireylerde makul miktarda soya tüketimi genellikle güvenlidir (Chaker et al., 2017).

Kilo vermek için metabolizma hızlandırıcı takviyeler kullanılmalı mı?

Kafein veya termojenik bitkisel karışımlar içeren metabolizma hızlandırıcı ürünler, tiroid hormonu dengesizliği yaşayan bireylerde çarpıntı, tansiyon yükselmesi ve anksiyete riskini artırabilir. Kilo kontrolünde asıl hedef, doğru ilaç dozuyla ötiroidi (normal hormon seviyeleri) sağlamak ve yeterli protein ile lif içeren dengeli bir beslenme modeli uygulamaktır (Biondi et al., 2019).

Kaynakça

Biondi, B., Kahaly, G. J., & Robertson, R. P. (2019). Thyroid dysfunction and dyslipidemia: Clinical perspectives. The Lancet Diabetes & Endocrinology, 7(7), 541-555. https://doi.org/10.1016/S2213-8587(19)30035-7

Chaker, L., Bianco, A. C., Jonklaas, J., & Peeters, R. P. (2017). Hypothyroidism. The Lancet, 390(10101), 1550-1562. https://doi.org/10.1016/S0140-6736(17)30703-1

Rayman, M. P. (2012). Selenium and human health. The Lancet, 379(9822), 1256-1268. https://doi.org/10.1016/S0140-6736(11)61452-9