← Bloga dön
Beslenme ve Sağlık••3 dk okuma

Gut Hastaları Ne Yememeli? Kaçınılması Gereken Besinler

B

Yazar

Besin Analiz

İçerik bilgilendirme amaçlıdır; kişisel diyet için beslenme uzmanına danışın.

Kısa Yanıt

Gut hastalarının ürik asit seviyelerini dengede tutmak için uzak durması gereken yüksek pürinli besinleri, fruktoz kaynaklarını ve içecekleri inceleyin.

gut hastalığı · ürik asit · pürin · gut diyeti · beslenme

Gut hastaları, vücutta parçalandığında doğrudan ürik aside dönüşen yüksek pürinli hayvansal gıdalardan, alkolden ve ilave fruktoz içeren içeceklerden kaçınmalıdır. Özellikle dalak, böbrek ve karaciğer gibi sakatatlar ile hamsi ve sardalya gibi küçük yağlı balıklar kandaki ürik asit yoğunluğunu hızla yükselterek eklemlerde monosodyum ürat kristallerinin birikmesine yol açar (FitzGerald et al., 2020). Beslenmeden bu gıdaların çıkarılması, eklem iltihabı ve ağrıyla seyreden akut atak sıklığını belirgin biçimde azaltır.

Gut Atağını Tetikleyen ve Sınırlandırılması Gereken Besinler

Pürin metabolizmasının son ürünü olan ürik asit, böbreklerin atabileceğinden daha hızlı üretildiğinde veya atılımı engellendiğinde hiperürisemi gelişir. Gut hastalarının tüketimini tamamen kesmesi veya ciddi oranda kısıtlaması gereken temel gruplar şunlardır:

  • Sakatatlar ve Av Etleri: Karaciğer, böbrek, yürek, işkembe ve dalak gibi organ etleri, kas etlerine kıyasla çok daha yoğun pürin içerir. Benzer şekilde geyik, tavşan gibi av etleri de yüksek pürin yoğunluğuna sahiptir.
  • Kabuklu ve Küçük Yağlı Deniz Ürünleri: Hamsi, sardalya, uskumru, ringa balığı gibi küçük balıklar ile karides, midye, ıstakoz ve yengeç gibi kabuklular pürin yükü en ağır gıdalar arasındadır (Kaneko et al., 2014).
  • Kırmızı Et ve İşlenmiş Ürünler: Sığır, koyun ve kuzu etleri ile sucuk, salam, sosis gibi şarküteri ürünleri pürin yükünün yanı sıra doymuş yağ içeriğiyle de metabolik yükü artırır. Tüketim miktarı porsiyon bazında sınırlandırılmalıdır.
  • Endüstriyel Fruktoz ve Şekerli İçecekler: Mısır şurubu (yüksek fruktozlu mısır şurubu) içeren gazlı içecekler, hazır meyve suları ve paketli tatlılar pürin içermez; ancak fruktozun karaciğerde metabolize olması sırasında hücresel ATP tükenir ve ürik asit üretimi tetiklenir (FitzGerald et al., 2020).
  • Bira ve Damıtılmış Alkollü İçecekler: Bira, hem mayadan gelen yüksek pürin (özellikle guanozin) hem de alkol içeriği nedeniyle riski iki katına çıkarır. Alkol, böbrek tübüllerinde laktik asit oluşturarak ürik asidin idrarla atılımını engeller.
Çiğ gıdalarda 100 gram başına toplam pürin miktarı (mg) (Kaneko et al., 2014)
  • Dana karaciğeri: 219.8 mg
  • Sardalya: 210.4 mg
  • Tavuk göğsü: 141.2 mg
  • Sığır eti (biftek): 110.8 mg

Pürin İçeren Sebzeler Gut Hastaları İçin Riskli midir?

Uzun yıllar ıspanak, kuşkonmaz, karnabahar, mantar ve mercimek gibi pürin içeren bitkisel gıdaların gut hastalarına yasaklanması gerektiği savunulmuştur. Ancak klinik ve epidemiyolojik çalışmalar, bitkisel kaynaklı pürinlerin kandaki ürik asit düzeyini hayvansal kaynaklar gibi yükseltmediğini ve atak riskini artırmadığını göstermektedir (Choi et al., 2004). Bu besinler lif, mineral ve antioksidan içerikleri sayesinde bağırsak emilimini dengeler; dolayısıyla gut hastalarının sebze ve baklagil tüketimini gereksiz yere kısıtlamasına gerek yoktur.

Süreç şeması — sayısal karşılaştırma değildir: Alkol ve fruktozun ürik asit üretimini ve birikimini artırma basamakları (FitzGerald et al., 2020)
  1. Hızlı fruktoz veya alkol alımı gerçekleşir.
  2. Fruktoz karaciğerde fosforillenirken ATP hızla tükenir ve serbest AMP miktarı yükselir.
  3. Açığa çıkan AMP pürin yıkım yoluna girerek ürik asit üretimini hızlandırır.
  4. Eşzamanlı tüketilen alkol, böbreklerden ürik asit atılımını baskılar.
  5. Kanda biriken ürik asit eklem sıvısında doygunluk noktasına ulaşarak kristalleşir.

Gut Diyetinde Yapılan Yaygın Hatalar

Gut yönetiminde hastalar sıklıkla yalnızca kırmızı eti kesmenin yeterli olduğunu düşünür. Oysa şekerli meşrubatlar ve alkol tüketimi devam ettiği sürece et kısıtlaması tek başına koruma sağlamaz. Bir diğer yaygın hata, protein ihtiyacını tamamen sıfırlamaya çalışmaktır. Protein alımını dengeli tutmak için az yağlı süt, yoğurt ve yumurta gibi pürin değeri ihmal edilebilir düzeyde olan kaynaklar güvenle tercih edilebilir (Choi et al., 2004).

Sık Sorulan Sorular

Kahve içmek gut atağını tetikler mi?

Düzenli kahve tüketimi gut atağını tetiklemez; aksine araştırmalar kahvedeki klorojenik asit ve diğer bileşiklerin ürik asit atılımını destekleyebileceğini göstermektedir. Ancak şekerli ve şuruplu kahveler fruktoz içerikleri nedeniyle sınırlandırılmalıdır.

Süt ürünleri gut hastalarına zararlı mıdır?

Hayır. Yağsız veya az yağlı süt, yoğurt ve peynir gibi mandıra ürünleri pürin açısından oldukça fakirdir. İçerdikleri kazein ve laktoalbumin proteinleri böbreklerden ürik asit atılımını desteklemeye yardımcı olur.

Domates ürik asidi yükseltir mi?

Bazı gut hastaları domates tükettikten sonra atak yaşadığını bildirse de geniş çaplı klinik çalışmalarda domates ile hiperürisemi arasında doğrudan bir neden-sonuç ilişkisi kanıtlanmamıştır. Kişisel hassasiyet gözlenmiyorsa genel bir domates yasağı gerekmez.

Kaynakça

  • FitzGerald, J. D., Dalbeth, N., Mikuls, T., Brignardello-Petersen, R., Guyatt, G., Abeles, A. M., Gelber, A. C., Harrold, L. R., Khanna, D., King, C., Levy, G., Libbey, C., Mount, D., Pillinger, M. H., Rosenthal, A., Singh, J. A., Sims, J. E., Smith, B. J., Wenger, N. S., Bae, S. S., … Neogi, T. (2020). 2020 American College of Rheumatology Guideline for the Management of Gout. Arthritis Care & Research, 72(6), 744–760. https://doi.org/10.1002/acr.24180
  • Kaneko, K., Aoyagi, Y., Fukuuchi, T., Inazawa, K., & Yamaoka, N. (2014). Total purine and purine base content of common foodstuffs for facilitating nutritional evaluation of gout and hyperuricemia. Biological and Pharmaceutical Bulletin, 37(5), 709–721. https://doi.org/10.1248/bpb.b13-00967
  • Choi, H. K., Atkinson, K., Karlson, E. W., Willett, W., & Curhan, G. (2004). Purine-rich foods, dairy and protein intake, and the risk of gout in men. The New England Journal of Medicine, 350(11), 1093–1103. https://doi.org/10.1056/NEJMoa035700

Topluluk Görüşleri & Değerlendirmeler

Deneyimlerinizi paylaşın veya sorularınızı sorun.

Soru Sor veya Puanla

Son Yorumlar