Gıda Etiketinde İlk Üç Malzeme Neyi Anlatır?

Gıda paketlerinin üzerindeki içindekiler listesi, imalat sırasında ürüne katılan malzemelerin ağırlıkça en yüksek miktardan en düşük miktara doğru sıralanmasıyla hazırlanır. Bu yasal zorunluk doğrultusunda, listenin ilk üç sırasında yer alan bileşenler ürünün ağırlık olarak büyük çoğunluğunu oluşturur. Örneğin, meyveli olarak pazarlanan bir üründe ilk üç sırada şeker, su ve nişasta bulunuyorsa, meyve miktarı üründe oldukça düşük bir orana sahiptir (T.C. Tarım ve Orman Bakanlığı, 2017).

Ağırlıkça Azalan Sıra İlkesi Nasıl Çalışır?

İçindekiler tablosu hazırlanırken bileşenler tartılır ve üretime girdikleri andaki kütlelerine göre dizilir. Reçetede en fazla bulunan madde listenin en başında yer alır. Uluslararası gıda etiketleme standartları ve yerel yönetmelikler, tüketicinin yanıltılmaması amacıyla bu sıralamanın değiştirilmesine izin vermez (FDA, 2020). Dolayısıyla bir bisküvinin etiketinde ilk sırada "buğday unu", ikinci sırada "şeker" ve üçüncü sırada "bitkisel yağ" yazıyorsa, o ürünün ana kütlesi bu üç maddeden ibarettir.

Gizli Bileşenler ve İlk Üç Sıranın Analizi

Ürünlerin pazarlama sloganları ile ilk üç malzemesi çoğu zaman örtüşmeyebilir. Örneğin, ambalajında tam tahıllı veya süzme peynirli olduğu belirtilen işlenmiş ürünlerde temel bileşenlerin kontrol edilmesi gerekir. Hazır gıda kategorisindeki Peynir, İşlenmiş Peynir Gıda veya Tavuk Parça, Hazır gıda gibi ürünlerde ilk sıralarda su, nişasta, koruyucu tuzlar veya ilave yağlar yer alabilir. Bu durum, ürünün hedeflenen besin değerinden ziyade dolgu maddelerinden oluştuğunu gösterir.

Üreticiler bazen ilave şekeri tek bir isim altında toplamak yerine fruktoz şurubu, elma suyu konsantresi, maltoz ve dekstroz gibi farklı adlarla alt sıralara bölebilir. Ancak bu türevlerden biri bile ilk üç sıraya girmişse, ürünün toplam şeker yükü oldukça yüksektir (European Parliament & Council, 2011).

Etiket Okurken Sık Yapılan Yanılgılar

İçindekiler listesindeki sıralama pişirme veya kurutma öncesindeki ağırlığa dayanır. Örneğin, su oranı yüksek taze et üretime girerken ağır olduğu için ilk sırada görünebilir; ancak pişirme sırasında suyunu kaybettiğinde son üründeki kuru madde oranı düşebilir. Bu nedenle yalnız ilk üç malzemeye değil, bileşenlerin yanında yüzde olarak belirtilen QUID (Miktar Deklarasyonu) değerlerine de bakılmalıdır (T.C. Tarım ve Orman Bakanlığı, 2017).

Sık Sorulan Sorular

İlk üç sırada şeker olmaması ürünün şekersiz olduğu anlamına gelir mi?

Hayır, ürün farklı şeker türevlerini (maltodekstrin, bal, şurup çeşitleri) küçük miktarlarda barındırıyor olabilir. Bu türevler listenin 4. ve sonraki sıralarına dağılmış olsa da toplamda yüksek bir şeker miktarı oluşturabilir.

İçindekiler listesinde yüzdeler neden her malzemede yazmıyor?

Yasal düzenlemelere göre sadece ambalajda öne çıkarılan, resmedilen veya ürünün karakterini belirleyen bileşenlerin yüzde oranının (QUID) yazılması zorunludur. Diğer maddeler sadece ağırlık sırasına göre dizilir.

Tuz veya baharatlar neden her zaman en son sırada yer alır?

Tuz, baharatlar ve katkı maddeleri tariflerde gramaj olarak çok az miktarda kullanıldığı için ağırlıkça azalan sıralamanın en sonunda bulunurlar.

Kaynakça

European Parliament and Council. (2011). Regulation (EU) No 1169/2011 on the provision of food information to consumers. Official Journal of the European Union, L 304, 1-63. https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/?uri=CELEX:32011R1169

FDA. (2020). Food Labeling Guide. U.S. Food and Drug Administration. https://www.fda.gov/food/food-labeling-nutrition

T.C. Tarım ve Orman Bakanlığı. (2017). Türk Gıda Kodeksi Gıda Etiketleme ve Tüketicileri Bilgilendirme Yönetmeliği. Resmi Gazete (Sayı: 29960). https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2017/01/20170126-5.htm