Bir Besini Çıkarmadan Önce Beslenme Çeşitliliği Nasıl Değerlendirilir?

Bir besin veya besin grubunu diyetten çıkarmadan önce, o gıdanın günlük makro ve mikro besin ögesi alımına sağladığı katkı net biçimde belirlenmelidir. Diyet çeşitliliği değerlendirilirken çıkarılması planlanan besinin içerdiği kalsiyum, demir, B12 veya lif gibi bileşenlerin hangi alternatif gıdalarla karşılanabileceği analiz edilir (EFSA Panel on Dietetic Products, Nutrition and Allergies, 2010). Rastgele yapılan eliminasyonlar, toplam diyet kalitesinin düşmesine ve yetersiz beslenme riskine yol açabilir.

Eliminasyon Kararı Öncesi Değerlendirme Adımları

Beslenme düzeninden bir gıdanın çıkarılması yalnızca semptom takibiyle sınırlandırılmamalıdır. Günlük tüketilen farklı besin grubu sayısı, öğün bazındaki çeşitlilik ve bireysel tolere edebilme kapasitesi sırayla incelenmelidir. Sistematik bir yaklaşım, besin ögesi eksikliklerinin önüne geçer (Lomer, 2014).

Besin Gruplarının Çıkarılmasında Besin Ögesi Kayıp Riski

Diyetten tek bir besin grubu çıkarıldığında belirli mikro besin ögelerinin yetersiz alım riski artar. Örneğin süt ürünleri elendiğinde kalsiyum ve riboflavin, kırmızı et elendiğinde ise biyoyararlanılabilir demir ve B12 vitamini alımı zorlaşabilir (U.S. Department of Agriculture & U.S. Department of Health and Human Services, 2020). Aşağıdaki grafik, temel grupların diyetten çıkarılması durumunda karşılaşılabilecek göreceli besin ögesi kayıp riskini göstermektedir.

İkame Besinlerin Planlanması ve Karşılaştırılması

Bir gıda diyetten çıkarılmadan önce onun yerini alacak besinlerin biyo-yararlanımı göz önünde bulundurulmalıdır. Bitkisel kaynaklı demir veya kalsiyumun emilimi, hayvansal kaynaklara göre farklılık gösterir. Bu nedenle ikame planı yapılırken yalnızca miktar değil, sindirilebilirlik ve emilim oranları da değerlendirilmelidir.

Sık Sorulan Sorular

Bir besini diyetten çıkarmak diyet çeşitliliğini nasıl etkiler?

Bir besinin diyetten çıkarılması, alternatif ikameler eklenmediği takdirde toplam besin grubu çeşitliliğini azaltır. Bu durum bağırsak mikrobiyota çeşitliliğini ve günlük alınan lif ile vitamin miktarını olumsuz etkileyebilir.

Alerji şüphesi olmadan eliminasyon diyeti yapılabilir mi?

Tıbbi gereklilik veya doğrulanmış bir hassasiyet olmadan yapılan kısıtlayıcı diyetler, gereksiz besin ögesi yetersizliklerine yol açabilir. Eliminasyon öncesinde uygun tanı yöntemlerinin uygulanması önerilir.

Elenen besinlerin yerine takviye kullanmak yeterli midir?

Besin takviyeleri belirli vitamin ve mineralleri sağlasa da tam gıdaların içerdiği lif, biyoaktif bileşikler ve antioksidan matrisini tam olarak karşılayamaz. Öncelikle doğal gıda ikameleri hedeflenmelidir.

Kaynakça

EFSA Panel on Dietetic Products, Nutrition and Allergies. (2010). Scientific Opinion on principles for deriving and applying Dietary Reference Values. EFSA Journal, 8(3), 1458. https://doi.org/10.2903/j.efsa.2010.1458

Lomer, M. C. (2014). Dietary identification of food intolerance. Proceedings of the Nutrition Society, 73(4), 509-516. https://doi.org/10.1017/S002966511400067X

U.S. Department of Agriculture & U.S. Department of Health and Human Services. (2020). Dietary Guidelines for Americans, 2020-2025 (9th ed.). https://www.dietaryguidelines.gov/