← Bloga dön
Beslenme ve Sağlık••5 dk okuma

Alerjik Rinit ve Beslenme İlişkisi: Belirtileri Etkileyen Besinler

B

Yazar

Besin Analiz

İçerik bilgilendirme amaçlıdır; kişisel diyet için beslenme uzmanına danışın.

Alerjik Rinit ve Beslenme İlişkisi: Belirtileri Etkileyen Besinler

Kısa Yanıt

Beslenme biçimi alerjik riniti doğrudan tedavi etmez; ancak polen-gıda çapraz reaksiyonları ve histamin yükünün yönetimi burun tıkanıklığı, hapşırma ve kaşıntı gibi semptomların kontrolüne yardımcı olur.

alerjik rinit · oral alerji sendromu · histamin · beslenme ve bağışıklık · polen gıda alerjisi

Beslenme alışkanlıkları alerjik riniti doğrudan ortadan kaldırmaz; ancak bağışıklık yanıtının şiddetini ve burun mukozasındaki yangıyı etkileyebilir. Alerjen polenlerle benzer protein yapısına sahip çiğ meyve-sebzelerin tüketimi yerel reaksiyonları tetiklerken, dengeli antioksidan ve yağ asidi örüntüleri sistemik inflamasyonu sınırlamaya yardımcı olur (Nurmatov et al., 2011). Bu nedenle beslenme yönetimi, tıbbi tedavinin yerine geçen bir alternatif değil, semptom kontrolünü destekleyen bir basamaktır.

Polen-Gıda Alerjisi Sendromu ve Çapraz Reaksiyonlar

Alerjik riniti olan bireylerde sık görülen durumlardan biri, polen-gıda alerjisi sendromudur (oral alerji sendromu). Bağışıklık sistemi, solunan polenlerdeki proteinler ile bazı çiğ bitkisel gıdalardaki proteinlerin benzer amino asit dizilimlerini ayırt edemez (Werfel et al., 2015). Huş ağacı polenine duyarlı kişilerin çiğ elma, fındık veya havuç yediğinde dudak, damak ve boğazda kaşıntı hissetmesi bu mekanizmanın sonucudur.

Çapraz reaksiyona yol açan proteinlerin büyük bölümü ısıya duyarlıdır; bu gıdaların pişirilerek veya kabuğu soyularak tüketilmesi genellikle alerjenik etkiyi belirgin biçimde azaltır (Werfel et al., 2015).

Süreç Şeması 1: Polen-Gıda Çapraz Reaksiyon Süreci (Sayısal karşılaştırma değildir; Werfel et al., 2015).
  1. Havadaki polen alerjenine (örneğin Huş ağacı Bet v 1 proteini) karşı spesifik IgE antikorları üretilir.
  2. Benzer protein yapısı taşıyan çiğ gıda (örneğin çiğ elma Mal d 1 proteini) tüketilir.
  3. Ağız mukozasındaki mast hücreleri bu gıda proteinini polen proteini olarak algılar.
  4. Mast hücrelerinden histamin salınımı gerçekleşir; ağız içi, damak ve boğazda kaşıntı/ödem başlar.
  5. Gıdanın ısıl işlem görmesi (pişirme) protein yapısını bozarak çoğu vakada bu tepkiyi engeller.

Histamin İçeren Gıdalar ve Mukozal Tepkiler

Histamin, alerjik reaksiyon sırasında mast hücrelerinden doğal olarak salınan ve burun akıntısı, kaşıntı ile tıkanıklığa yol açan temel biyojenik amindir. Dışarıdan gıdalar yoluyla yüksek miktarda histamin alınması veya histamini yıkan diamin oksidaz (DAO) enzim aktivitesinin yetersiz kalması, mevcut alerjik rinit yakınmalarının şiddetlenmesine katkı sağlayabilir (Maintz & Novak, 2007).

Özellikle uzun süre fermente edilmiş peynirler, şarküteri ürünleri, maya özütleri ve bekletilmiş konserve balıklar yüksek konsantrasyonda histamin barındırabilir. Bu gıdalar doğrudan alerji başlatmasa da dolaşımdaki histamin yükünü artırarak eşik değerin aşılmasına yol açabilir (Maintz & Novak, 2007).

Grafik 1: Seçilmiş Gıdalarda Tipik Histamin Değerleri (mg/kg, yaklaşık aralıklar; Maintz & Novak, 2007).
  • Taze sığır eti: 1 mg/kg
  • Taze inek sütü: 1 mg/kg
  • Konserve ton balığı (işlenmiş/beklemiş): 30 mg/kg
  • Fermente kuru sucuk/salam: 180 mg/kg
  • Yıllandırılmış eski kaşar/parmesan: 250 mg/kg
Gıda GrubuDüşük Histaminli SeçeneklerYüksek Histamin Riski Taşıyanlar
Et ve BalıkGünlük taze beyaz ve kırmızı etKuru fermente etler, uzun süre beklemiş deniz ürünleri
Süt ÜrünleriTaze pastörize süt, taze lor peyniriYıllanmış, küflü veya olgunlaştırılmış sert peynirler
SebzelerKabak, salatalık, taze fasulyeFermente turşular, lahana turşusu (sauerkraut)
Tahıl ve BakliyatTaze pişirilmiş pirinç, yulafFermente soya ürünleri, maya ekstraktları

Akdeniz Diyeti ve İnflamasyon Kontrolü

Gözlemsel epidemiyolojik çalışmalar ve sistematik derlemeler, Akdeniz tipi beslenme modeline yüksek uyum gösteren çocuk ve yetişkinlerde alerjik rinit sıklığının ve hırıltılı solunum ataklarının daha düşük olduğunu göstermektedir (Nurmatov et al., 2011). Bu etki, taze sebze, meyve ve zeytinyağındaki polifenollerin antioksidan kapasitesine ve n-3 çoklu doymamış yağ asitlerinin antienflamatuar sinyal yolaklarını desteklemesine bağlanır.

Süreç Şeması 2: Akdeniz Tipi Beslenmenin Alerjik Enflamasyondaki Etki Basamakları (Sayısal karşılaştırma değildir; Nurmatov et al., 2011).
  1. Diyetteki n-3 yağ asitleri (EPA/DHA) hücre zarında araşidonik asit ile yarışır.
  2. İnflamatuar eikozanoidlerin (lökotrien B4, prostaglandin E2) sentezi azalır.
  3. Flavonoidler ve C vitamini reaktif oksijen türlerini nötralize eder.
  4. Burun mukozasındaki oksidatif stres ve epitel hasarı sınırlanır.
  5. Alerjenle temas anındaki doku aşırı duyarlılığı hafifler.

Bağırsak Mikrobiyotası ve Probiyotikler

Bağırsak mukozasında yer alan lenfoid doku (GALT), bağışıklık sisteminin dış antijenlere karşı tolerans geliştirmesinde merkezî bir görev üstlenir. Bağırsak mikrobiyotasındaki dengesizlikler, alerjik rinit dahil sistemik atopik süreçlerle ilişkilendirilmiştir (Zajac et al., 2015). Probiyotik suşlarının (özellikle belirli Lactobacillus ve Bifidobacterium türleri) semptom skorları ve yaşam kalitesi üzerindeki etkisini inceleyen klinik çalışmalarda olumlu eğilimler gözlense de, optimal suş, süre ve doz konsensüsü henüz tamamlanmamıştır (Zajac et al., 2015).

Süreç Şeması 3: Alerjik Rinitte Beslenme Takip ve Karar Akışı (Sayısal karşılaştırma değildir; Skypala et al., 2019).
  1. Hangi polen mevsiminde semptomların arttığını ve tüketilen çiğ meyve/sebzeleri not edin.
  2. Ağızda kaşıntı, dilde karıncalanma yapan çiğ gıdaları pişirerek veya soyarak yeniden deneyin.
  3. Histamin açısından zengin (fermente ve olgunlaşmış) gıdaları 2 hafta süreyle sınırlayıp burun tıkanıklığını gözlemleyin.
  4. Şiddetli sistemik semptom (nefes darlığı, yaygın kurdeşen) varsa testi sonlandırıp hekime başvurun.

Sık Sorulan Sorular

Bal veya arı ürünleri tüketmek polen alerjisini hafifletir mi?

Halk arasında yerel bal tüketiminin polen duyarsızlaştırması sağladığına dair yaygın bir inanış bulunsa da, klinik çalışmalar bu iddiayı destekleyen tutarlı bir kanıt sunmamaktadır. Aksine, işlenmemiş ballar kontrolsüz miktarda polen içerebileceği için duyarlı kişilerde alerjik reaksiyon riskini artırabilir.

Süt ürünleri burun akıntısını veya mukus üretimini artırır mı?

Süt ürünleri tüketiminin solunum yollarında gerçek mukus salgısını artırdığına dair biyokimyasal bir kanıt yoktur; ancak bazı kişilerde sütün kıvamı ağız ve boğaz salgılarıyla birleştiğinde geçici bir mukus hissi algısı yaratabilir. İnek sütü proteini alerjisi doğrulanmadıkça sütün diyetten tamamen çıkarılması gerekmez.

C vitamini takviyesi antihistaminik yerine geçer mi?

C vitamini antioksidan özelliklere sahiptir ve bazı laboratuvar modellerinde histamin yıkımına destek verebileceği gösterilmiştir; ancak reçeteli antihistaminik ilaçların yerine geçebilecek güçte ve hızda bir tedavi edici etkisi bulunmamaktadır.

Kaynakça

  • Maintz, L., & Novak, N. (2007). Histamine and histamine intolerance. The American Journal of Clinical Nutrition, 85(5), 1185–1196. https://doi.org/10.1093/ajcn/85.5.1185
  • Nurmatov, U., Devereux, G., & Sheikh, A. (2011). Nutrients and foods for the primary prevention of asthma and allergy: Systematic review and meta-analysis. Journal of Allergy and Clinical Immunology, 127(3), 724–733. https://doi.org/10.1016/j.jaci.2010.11.001
  • Skypala, I. J., Asero, R., Faber, M. A., de Blay, F., Vlieg-Boerstra, B. J., Bindslev-Jensen, C., Hoffmann-Sommergruber, K., & Ebisawa, M. (2019). EAACI task force position paper: Food allergen immunotherapy and cross-reactivity. Allergy, 74(7), 1269–1280. https://doi.org/10.1111/all.13745
  • Werfel, T., Asero, R., Ballmer-Weber, B. K., Beyer, K., Enrique, E., Knulst, A. C., Mari, A., Muraro, A., Ollert, M., Poulsen, L. K., Vieths, S., Worm, M., & Hoffmann-Sommergruber, K. (2015). Position paper of the EAACI: food allergy due to immunological cross-reactions with common inhalant allergens. Allergy, 70(9), 1079–1090. https://doi.org/10.1111/all.12666
  • Zajac, A. E., Adams, A. S., & Turner, J. H. (2015). A systematic review and meta-analysis of probiotics for the treatment of allergic rhinitis. International Forum of Allergy & Rhinology, 5(6), 524–532. https://doi.org/10.1002/alr.21498

Topluluk Görüşleri & Değerlendirmeler

Deneyimlerinizi paylaşın veya sorularınızı sorun.

Soru Sor veya Puanla

Son Yorumlar