Folat ve Metilasyon Döngüsü: Kritik Bir İlişki

Folat (B9 vitamini), DNA sentezi, onarımı ve metilasyon döngüsü için kritik bir B vitaminidir. Metilasyon döngüsü, gen ekspresyonundan detoksifikasyona, nörotransmitter üretimine kadar sayısız biyokimyasal reaksiyonu düzenleyen temel bir süreçtir. Bu döngü, folat varlığında homosisteini metiyonine dönüştürerek kalp ve damar sağlığını desteklerken, aynı zamanda hücresel fonksiyonların sorunsuz işlemesini sağlar. Günlük beslenmemizde yeterli folat alımı, genel sağlık ve hücresel denge için vazgeçilmezdir. Özellikle hamilelik döneminde nöral tüp defektlerinin önlenmesindeki rolüyle bilinse de, folatın vücuttaki etkileri çok daha geniştir ve yaşamın her evresinde kritik öneme sahiptir.

Metilasyon döngüsü, vücudumuzdaki en temel biyokimyasal süreçlerden biridir. Proteinlerin, lipidlerin, nükleik asitlerin ve hatta nörotransmitterlerin sentezi ve metabolizmasında kilit rol oynar. Bu karmaşık döngünün sağlıklı bir şekilde işlemesi, hücrelerin doğru çalışması, toksinlerin atılması ve genlerin uygun şekilde açılıp kapanması için elzemdir. Folat, bu döngünün en önemli kofaktörlerinden biri olarak, vücudun bu hayati süreçleri sürdürme yeteneğini doğrudan etkiler. Bu makalede, folatın metilasyon döngüsündeki derinlemesine rolünü, sağlık üzerindeki etkilerini ve beslenme stratejilerini bilimsel veriler ışığında inceleyeceğiz.

Folat Nedir ve Metilasyon Döngüsü Neden Önemlidir?

Folat, suda çözünen bir B vitamini olan B9'un genel adıdır. Doğada çeşitli formlarda bulunur ve özellikle koyu yeşil yapraklı sebzelerde bol miktarda yer alır. Vücut için temel bir besin maddesi olan folat, hücrelerin büyümesi ve gelişmesi için gerekli olan DNA ve RNA sentezi ve onarımında merkezi bir role sahiptir. Aynı zamanda kırmızı kan hücrelerinin üretimi ve amino asit metabolizması için de elzemdir. Folat, özellikle hızla bölünen hücreler için kritik olduğundan, hamilelik, çocukluk ve ergenlik gibi hızlı büyüme dönemlerinde önemi daha da artar.

Folatın Temel İşlevleri

• DNA ve RNA Sentezi ve Onarımı: Folat, nükleotidlerin (DNA'nın yapı taşları) sentezi için gereklidir, bu da hücrelerin genetik materyalini kopyalamasını ve onarmasını sağlar.
• Hücre Bölünmesi ve Büyümesi: Hızlı hücre bölünmesi gerektiren dokular (kan hücreleri, bağırsak astarı) için hayati öneme sahiptir.
• Kırmızı Kan Hücresi Üretimi: Yeterli folat olmadan, vücut sağlıklı kırmızı kan hücreleri üretemez, bu da megaloblastik anemiye yol açabilir.
• Amino Asit Metabolizması: Homosistein gibi potansiyel olarak zararlı amino asitlerin metiyonine dönüştürülmesinde anahtar bir kofaktördür.

Metilasyon Döngüsünün Biyokimyasal Temelleri

Metilasyon döngüsü, bir metil grubunun (CH3) bir molekülden diğerine aktarıldığı biyokimyasal bir süreçtir. Bu döngü, vücutta her saniye milyarlarca kez gerçekleşir ve aşağıdaki gibi sayısız fonksiyonda yer alır:

• DNA Metilasyonu: Gen ekspresyonunu düzenler, genlerin açılıp kapanmasını kontrol eder.
• Nörotransmitter Sentezi: Serotonin, dopamin, norepinefrin gibi ruh halini, uykuyu ve bilişsel fonksiyonları etkileyen kimyasalların üretimi.
• Detoksifikasyon: Karaciğerde toksinlerin ve ağır metallerin atılmasına yardımcı olur.
• Bağışıklık Sistemi Fonksiyonu: Bağışıklık hücrelerinin olgunlaşması ve aktivasyonu.
• Enerji Üretimi: Hücresel enerji metabolizmasında rol oynar.

Metilasyon döngüsünün merkezinde S-Adenozilmetiyonin (SAM-e) adı verilen bir molekül bulunur. SAM-e, vücuttaki ana metil donörüdür ve metil gruplarını diğer moleküllere aktarır. Folat ve B12 vitamini, homosisteini metiyonine dönüştürerek SAM-e üretimini destekleyen ve döngünün sorunsuz ilerlemesini sağlayan kritik kofaktörlerdir.

Folat Eksikliği ve Metilasyon Döngüsü Üzerindeki Etkileri

Yetersiz folat alımı veya folat metabolizmasındaki bozukluklar, metilasyon döngüsünü ciddi şekilde etkileyebilir ve çeşitli sağlık sorunlarına yol açabilir. Folat eksikliği, metil gruplarının aktarımını yavaşlatarak DNA sentezini bozabilir, toksinlerin atılımını zorlaştırabilir ve nörotransmitter dengesizliklerine neden olabilir. Bu durum, sadece fiziksel sağlığı değil, aynı zamanda zihinsel ve duygusal sağlığı da olumsuz etkileyebilir. Özellikle hızlı hücre büyümesinin olduğu dönemlerde, folat eksikliğinin etkileri daha belirgin hale gelir.

Sağlık Üzerine Olası Sonuçlar

• Megaloblastik Anemi: Folat eksikliğinin en bilinen sonucudur. Vücut, normalden daha büyük ve işlevsiz kırmızı kan hücreleri üretir, bu da yorgunluk, halsizlik ve nefes darlığına yol açar.
• Nöral Tüp Defektleri (NTD): Hamilelik öncesinde ve erken döneminde yetersiz folat alımı, bebeklerde beyin ve omurilik gelişimini etkileyen ciddi doğum kusurlarına (spina bifida, anensefali) neden olabilir.
• Yüksek Homosistein Seviyeleri: Metilasyon döngüsü düzgün çalışmadığında, homosistein (bir amino asit) metiyonine dönüştürülemez ve kanda birikir. Yüksek homosistein seviyeleri, kardiyovasküler hastalıklar (kalp krizi, felç), bilişsel bozukluklar ve Alzheimer hastalığı riski ile ilişkilidir.
• Bilişsel Fonksiyonlarda Azalma: Folat eksikliği, hafıza, konsantrasyon ve genel bilişsel performansta düşüşe neden olabilir. Depresyon ve anksiyete gibi ruh hali bozukluklarıyla da bağlantılıdır.
• Kanser Riski: DNA sentezi ve onarımındaki aksaklıklar, hücrelerde genetik hasara yol açarak bazı kanser türlerinin (kolorektal kanser, meme kanseri) riskini artırabilir.

Genetik Varyasyonlar: MTHFR Mutasyonu

Metilentetrahidrofolat redüktaz (MTHFR) enzimi, folatın aktif formu olan L-5-MTHF'ye dönüştürülmesinde kritik bir rol oynar. Bazı bireylerde MTHFR geninde genetik varyasyonlar (polimorfizmler), özellikle C677T ve A1298C, bu enzimin aktivitesini azaltabilir. Bu durum, folatın aktif forma dönüşümünü yavaşlatarak vücutta folat eksikliğine benzer etkilere yol açabilir, hatta yeterli diyet folat alımına rağmen. MTHFR mutasyonu olan bireyler, sentetik folik asidi etkili bir şekilde metabolize edemeyebilir ve bu da vücutta folik asit birikimine neden olabilir. Bu nedenle, aktif folat takviyeleri veya aktif folat açısından zengin besinler onlar için daha faydalı olabilir.

Beslenme Yoluyla Folat Alımı ve Biyoyararlanım

Folat, vücudumuzun üretemediği ve dışarıdan alması gereken esansiyel bir vitamindir. Doğal folat kaynakları oldukça çeşitlidir ve dengeli bir diyetle yeterli alım sağlamak mümkündür. Ancak, pişirme yöntemleri ve gıda işleme süreçleri folatın biyoyararlanımını etkileyebilir. Örneğin, folat ısıya duyarlı olduğundan, çiğ veya hafif buharda pişirilmiş sebzeler, uzun süre kaynatılmış olanlara göre daha fazla folat içerir.

Folat İçeren Besin Kaynakları

Aşağıdaki tablo, folat açısından zengin bazı besinleri ve yaklaşık folat içeriklerini göstermektedir:

Bu besinleri diyetinize dahil ederek günlük folat ihtiyacınızı karşılamaya yardımcı olabilirsiniz. Özellikle koyu yeşil sebzeler ve fasulye gibi baklagiller, folatın en iyi bitkisel kaynakları arasındadır. Çok tahıllı simit gibi tam tahıllar da bir miktar folat içerebilir.

Folik Asit ve Folat Arasındaki Fark

Folat ve folik asit terimleri genellikle birbirinin yerine kullanılsa da, biyokimyasal olarak farklıdırlar. Folat, gıdalarda doğal olarak bulunan aktif formları ifade ederken, folik asit sentetik, okside bir bileşiktir. Folik asidin vücutta kullanılabilmesi için dihidrofolat redüktaz (DHFR) ve MTHFR gibi enzimler aracılığıyla bir dizi indirgeme ve metilasyon işleminden geçmesi gerekir. Bu dönüşüm süreci, özellikle yüksek dozlarda folik asit alındığında veya MTHFR gen varyasyonları olan kişilerde yetersiz kalabilir. Dönüşmemiş folik asit, kanda birikebilir ve potansiyel olarak bazı sağlık riskleri taşıyabilir, örneğin B12 vitamini eksikliğini maskeleme gibi.

Folat Takviyeleri: Ne Zaman ve Nasıl?

Dengeli bir diyetle yeterli folat alımı genellikle mümkün olsa da, bazı durumlarda takviye kullanımı gerekli olabilir. Özellikle hamilelik planlayan veya hamile olan kadınlar, nöral tüp defektleri riskini azaltmak için folik asit veya aktif folat takviyesi almalıdır. Ayrıca, folat emilimini etkileyen sindirim sistemi rahatsızlıkları olanlar, belirli ilaçları kullananlar veya MTHFR gen varyasyonları taşıyan bireyler de takviyeden fayda görebilir. Ancak, takviye seçimi ve dozajı konusunda mutlaka bir sağlık uzmanına danışılmalıdır.

Aktif Folat (L-5-MTHF) Neden Tercih Edilmeli?

Aktif folat, yani L-5-Metiltetrahidrofolat (L-5-MTHF), folatın vücutta doğrudan kullanılabilen formudur. Sentetik folik asidin aksine, L-5-MTHF'nin metabolize edilmesi için MTHFR enzimine ihtiyacı yoktur. Bu özellik, özellikle MTHFR gen varyasyonları olan veya folik asidi etkili bir şekilde dönüştüremeyen bireyler için büyük avantaj sağlar. L-5-MTHF takviyeleri, vücutta dönüşmemiş folik asit birikimi riskini azaltırken, metilasyon döngüsünü daha verimli bir şekilde destekleyebilir. Bu nedenle, bireyselleştirilmiş beslenme yaklaşımlarında aktif folat formları giderek daha fazla tercih edilmektedir.

Dozaj ve Güvenlik

Yetişkinler için günlük önerilen folat alımı genellikle 400 mikrogram (mcg) diyet folat eşdeğeri (DFE) civarındadır. Hamile kalmayı planlayan veya hamile kadınlar için bu miktar genellikle 400-800 mcg folik asit veya aktif folat olarak önerilir. Takviyelerle alınan folatın üst sınırı, yetişkinler için günde 1000 mcg folik asit olarak belirlenmiştir. Ancak, aktif folat formları için bu üst sınır daha esnek olabilir. Yüksek dozda folat takviyesi alırken, B12 vitamini eksikliğini maskeleme riski nedeniyle B12 vitamini seviyelerinin de kontrol edilmesi önemlidir. Somon balığı gibi hayvansal ürünler, B12 açısından zengin kaynaklardır ve diyetinize eklenmelidir.

Metilasyon Döngüsünü Destekleyen Diğer Besinler ve Yaşam Tarzı Faktörleri

Folat, metilasyon döngüsünün sadece bir parçasıdır. Bu karmaşık sürecin sağlıklı bir şekilde işlemesi için bir dizi başka besin maddesine ve sağlıklı yaşam tarzı alışkanlıklarına ihtiyaç vardır. Metilasyon döngüsü, sinerjistik bir orkestra gibidir; bir enstrümanın eksikliği veya uyumsuzluğu tüm performansı etkileyebilir. Bu nedenle, folat alımına ek olarak, diğer kofaktörlerin ve destekleyici faktörlerin de göz önünde bulundurulması önemlidir.

B12 Vitamini, B6 Vitamini, Kolin ve Betain Anhidrozun Rolü

• B12 Vitamini (Kobalamin): Folat ile birlikte çalışarak homosisteinin metiyonine dönüşümünde kritik bir rol oynar. B12 eksikliği, folatın "tuzağa düşmesine" neden olarak metilasyon döngüsünü bozar.
• B6 Vitamini (Piridoksin): Homosisteinin sisteine dönüştürülmesinde görev alır ve böylece homosistein seviyelerinin düşürülmesine yardımcı olur.
• Kolin: Metil gruplarının önemli bir kaynağıdır ve karaciğer fonksiyonları, beyin gelişimi ve nörotransmitter üretimi için gereklidir.
• Betain Anhidroz (Trimetilglisin - TMG): Homosisteini metiyonine dönüştüren bir başka metil donörüdür ve özellikle folat veya B12 eksikliğinde alternatif bir yol sunar.

Bu besin maddeleri, metilasyon döngüsünün farklı aşamalarında rol oynayarak birbirlerini tamamlarlar. Örneğin, karışık kuruyemiş gibi besinler, B vitaminleri açısından zengin olup genel metilasyon desteği sağlayabilir.

Stres Yönetimi ve Egzersizin Etkisi

Kronik stres, vücudun metilasyon rezervlerini tüketebilir. Stres hormonu kortizolün üretimi, metil gruplarını kullanır ve bu da diğer metilasyon gerektiren süreçler için kaynakları azaltabilir. Düzenli egzersiz ise hem stresi azaltmaya yardımcı olur hem de hücresel metabolizmayı ve detoksifikasyon yollarını destekleyerek metilasyon döngüsünün daha verimli çalışmasına katkıda bulunabilir. Yeterli uyku ve meditasyon gibi stres azaltıcı teknikler de metilasyon sağlığı için önemlidir.

Bilimsel Perspektif ve Güncel Araştırmalar

Metilasyon döngüsü, son yıllarda bilim dünyasında büyük ilgi gören bir alan haline gelmiştir. Genetik, epigenetik ve beslenme arasındaki karmaşık etkileşimleri anlamak, birçok kronik hastalığın altında yatan mekanizmaları çözmek için yeni kapılar açmaktadır. Araştırmalar, metilasyonun sadece temel biyokimyasal bir süreç olmadığını, aynı zamanda hastalıkların önlenmesi ve tedavisinde potansiyel bir hedef olabileceğini göstermektedir.

Epigenetik ve Metilasyon

Epigenetik, genetik kodumuzdaki değişiklikler olmadan gen ekspresyonundaki kalıtsal değişiklikleri inceleyen bilim dalıdır. DNA metilasyonu, epigenetik mekanizmaların en iyi bilinenlerinden biridir. Bir genin DNA'sına metil gruplarının eklenmesi veya çıkarılması, o genin aktivitesini etkileyebilir. Bu, çevresel faktörlerin (beslenme, yaşam tarzı, stres) genlerimizi nasıl etkilediğini ve hastalık riskimizi nasıl değiştirebileceğini anlamamız için kritik bir bağlantı sağlar. Örneğin, diyetle alınan folat ve diğer metil donörleri, gen ekspresyonunu etkileyerek hastalıkların seyrini değiştirebilir.

Hastalık Önlemede Metilasyonun Rolü

• Kanser: Anormal DNA metilasyonu, kanser gelişiminde önemli bir rol oynar. Hem hipometilasyon (genlerin aşırı aktif hale gelmesi) hem de hipermetilasyon (tümör baskılayıcı genlerin susturulması) kansere katkıda bulunabilir. Folatın kanser önlemedeki rolü, DNA sentezi ve onarımındaki kritik işlevleriyle yakından ilişkilidir.
• Nörodejeneratif Hastalıklar: Alzheimer, Parkinson ve demans gibi hastalıklar, bozulmuş metilasyon döngüsü ve yüksek homosistein seviyeleri ile ilişkilendirilmiştir. Yeterli folat ve B12 vitamini alımının bilişsel fonksiyonları korumaya yardımcı olabileceği düşünülmektedir.
• Kardiyovasküler Hastalıklar: Yüksek homosistein seviyeleri, kalp hastalığı için bağımsız bir risk faktörüdür. Metilasyon döngüsünün folat ve B vitaminleri ile desteklenmesi, homosistein seviyelerini düşürerek kardiyovasküler sağlığı iyileştirebilir.
• Otoimmün Hastalıklar: Bazı araştırmalar, metilasyon döngüsündeki bozuklukların otoimmün hastalıkların (örneğin romatoid artrit, lupus) gelişiminde rol oynayabileceğini öne sürmektedir.

Sık Yapılan Hatalar ve Yanlış Bilinenler

Folat ve metilasyon döngüsü hakkında yaygın bazı yanlış anlamalar bulunmaktadır. Bu hatalar, bireylerin sağlık kararlarını yanlış yönlendirebilir ve potansiyel olarak faydalı stratejilerin göz ardı edilmesine neden olabilir. Doğru bilgiye sahip olmak, bu karmaşık biyokimyasal süreçleri daha iyi yönetmek için kritik öneme sahiptir.

• Sadece Folik Asit Takviyesi Almanın Yeterli Olduğu İnancı: Folik asit, birçok kişi için faydalı olsa da, özellikle MTHFR gen varyasyonları olan bireylerde aktif folata dönüşümü yetersiz kalabilir. Bu durumlarda aktif folat (L-5-MTHF) daha etkili bir seçenek olabilir.
• MTHFR Mutasyonunun Her Zaman Semptomatik Olduğu Düşüncesi: MTHFR gen varyasyonları yaygındır, ancak her taşıyıcıda belirgin sağlık sorunlarına yol açmaz. Yaşam tarzı, diyet ve diğer genetik faktörler de sonuçları etkiler.
• Folatın Sadece Hamilelikte Önemli Olduğu Algısı: Folat, DNA sentezi, hücre bölünmesi ve metilasyon döngüsündeki rolü nedeniyle yaşamın her evresinde, çocukluktan yaşlılığa kadar genel sağlık için kritiktir.
• Yüksek Doz Folatın Her Zaman İyi Olduğu Düşüncesi: Aşırı folat (özellikle folik asit formunda), B12 vitamini eksikliğini maskeleyebilir ve bazı durumlarda istenmeyen etkilere yol açabilir. Dozaj, bireysel ihtiyaçlara göre ayarlanmalıdır.

Kimler Folat ve Metilasyon Desteğine İhtiyaç Duyabilir?

Folat ve metilasyon döngüsü desteği, belirli risk grupları için özellikle önemlidir. Bu gruplardaki bireylerin, yeterli folat alımını sağlamak ve metilasyon döngüsünü optimize etmek için diyetlerini ve yaşam tarzlarını dikkatle gözden geçirmeleri gerekebilir. Bir sağlık uzmanıyla yapılacak değerlendirme, kişiselleştirilmiş bir yaklaşım belirlemek için en iyi yoldur.

Risk Grupları

• Hamile Kalmayı Planlayan ve Hamile Kadınlar: Nöral tüp defektlerini önlemek için yeterli folat alımı hayati öneme sahiptir.
• Yaşlılar: Yaşla birlikte folat emilimi ve metabolizması bozulabilir, bu da eksiklik riskini artırır.
• Kronik Alkol Tüketenler: Alkol, folat emilimini ve kullanımını olumsuz etkiler.
• Belirli İlaçları Kullananlar: Metotreksat (bazı otoimmün hastalıklar ve kanser tedavisinde kullanılır), antiepileptik ilaçlar ve proton pompa inhibitörleri gibi ilaçlar folat seviyelerini düşürebilir.
• Sindirim Sistemi Rahatsızlıkları Olanlar: Crohn hastalığı, çölyak hastalığı gibi durumlar folat emilimini bozabilir.
• MTHFR Gen Varyasyonları Olanlar: Folatın aktif forma dönüşümünde zorluk yaşayabilirler.
• Yüksek Homosistein Seviyeleri Olanlar: Kardiyovasküler riskin azaltılması için metilasyon desteği gerekebilir.

Pratik Öneriler ve Beslenme Stratejileri

Metilasyon döngüsünü ve genel sağlığı desteklemek için atılabilecek pratik adımlar vardır. Bu öneriler, diyet, yaşam tarzı ve gerektiğinde bilinçli takviye kullanımını içerir. Unutulmamalıdır ki, her bireyin ihtiyacı farklıdır ve kişiselleştirilmiş bir plan için sağlık uzmanı ile görüşmek en doğrusudur.

• Folat Açısından Zengin Besinlere Öncelik Verin: Diyetinize bol miktarda koyu yeşil sebzeler, baklagiller, karaciğer, yumurta, avokado ve tam tahıllar ekleyin.
• B12 Vitamini Kaynaklarını İhmal Etmeyin: Hayvansal ürünler (et, balık, süt ürünleri, yumurta) B12 açısından zengindir. Vegan veya vejetaryen bireylerin B12 takviyesi düşünmesi önemlidir. Somon balığı, mükemmel bir B12 kaynağıdır.
• Pişirme Yöntemlerine Dikkat Edin: Folat ısıya duyarlı olduğundan, sebzeleri çiğ tüketmeye veya kısa süre buharda pişirmeye özen gösterin.
• Stres Yönetimi ve Düzenli Egzersiz: Metilasyon döngüsünü desteklemek için stresi azaltıcı teknikler (meditasyon, yoga) ve fiziksel aktiviteyi yaşam tarzınıza dahil edin.
• Gerekirse Aktif Folat Takviyesi: Özellikle MTHFR gen varyasyonları olan veya folik asidi iyi metabolize edemeyen bireyler, bir sağlık uzmanı rehberliğinde L-5-MTHF takviyesini düşünebilir. Takviye kullanmadan önce mutlaka bir uzmana danışın.

En Sık Sorulan Sorular

Sonuç

Folat ve metilasyon döngüsü, insan sağlığı için hayati öneme sahip, karmaşık ve birbirine bağlı biyokimyasal süreçlerdir. DNA sentezi ve onarımından gen ekspresyonuna, nörotransmitter üretimine ve detoksifikasyona kadar sayısız hücresel fonksiyonun temelini oluştururlar. Yeterli folat alımı, özellikle aktif formu olan L-5-MTHF, bu döngünün sağlıklı bir şekilde işlemesi için elzemdir. Folat eksikliği, megaloblastik anemi, nöral tüp defektleri, yüksek homosistein seviyeleri ve artan kronik hastalık riski gibi ciddi sağlık sorunlarına yol açabilir.

MTHFR gen varyasyonları gibi genetik faktörler, bireylerin folat metabolizmasını etkileyebilir ve kişiselleştirilmiş beslenme ve takviye yaklaşımlarını gerekli kılabilir. Dengeli ve folat açısından zengin bir diyet, B12 ve B6 gibi diğer B vitaminleri ile sinerjistik etki göstererek metilasyon döngüsünü destekler. Yaşam tarzı faktörleri, özellikle stres yönetimi ve düzenli egzersiz de bu döngünün optimal çalışmasına katkıda bulunur. Bilimsel araştırmalar, metilasyonun kanser, nörodejeneratif ve kardiyovasküler hastalıklar gibi birçok kronik hastalığın önlenmesi ve yönetimindeki potansiyel rolünü vurgulamaktadır. Bu nedenle, folat ve metilasyon döngüsünün önemi, sadece hamilelik döneminde değil, yaşam boyu genel sağlık ve esenlik için kritik bir odak noktası olmalıdır.

Referanslar

1. Crider, K. S., Ueland, P. M., & Bailey, L. B. (2012). The pharmacokinetics of folic acid and folates. Vitamins and Hormones, 89, 35-61.

2. Scott, J. M. (1999). Folate and vitamin B12. Proceedings of the Nutrition Society, 58(2), 441-448.

3. Obeid, R., Herrmann, W., & Schwahn, B. (2004). Cobalamin status in healthy subjects: a population study in Germany. European Journal of Clinical Nutrition, 58(8), 1146-1150.

4. Ganguly, P., & Alam, S. F. (2015). Role of homocysteine in the development of cardiovascular disease. Nutrition Journal, 14(1), 6.

5. Shen, L., & Fan, J. (2019). DNA methylation in cancer: from mechanisms to therapy. Cell Research, 29(4), 304-315.

6. Smith, A. D., & Refsum, H. (2016). Homocysteine, B Vitamins, and Cognitive Impairment. Annual Review of Nutrition, 36, 211-239.